Qof

Qof waa mid ka mid ah shakhsiyaadka bini'aadamka ama, marka laga eego falsafadda, mid kasta oo leh miyir, garasho iyo awood uu ku doorto falalkiisa. Ereyga wuxuu ka duwan yahay ereyga "bini'aadam" (human), oo tilmaamaya nooca bayoolajiga; "qof" badanaa waxaa loo isticmaalaa xaalad sharci iyo anshax ah, taas oo ka dhigan in la leeyahay xuquuq iyo waajibaad.

Fikradda qofka waxay saldhig u tahay sharciga, diinta, cilmi-nafsiga iyo falsafadda. Nidaamyada sharci badan waxay u kala qaybiyaan qofka labo nooc: qof dabiici ah (bini'aadam) iyo qof sharci ah (sida shirkad ama urur) oo helaya aqoonsi sharci si loogu diiwaan geliyo hanti, heshiis iyo dacwad.

Falsafadda iyo aqoonsiga

Falsafadda dhaqameed ee Reer Galbeedka waxay qofka ku tilmaantay mid leh miyir-is-og (self-awareness) iyo xusuus isku xiran. Aragti kale waxay xoogga saartaa in qofnimo ka timaado xiriirka bulshada: qofka wuxuu ku bilowdaa luqad, qoys iyo kooxda uu ka soo jeedo. Labada aragti waxay isku raacsan yihiin in qofnimo ay ku xiran tahay awoodda in la mas'uul yahay.

Aqoonsiga sharci

Nidaamyada sharci waxay qofka dabiiciga siiyaan awood sharci (legal personality) marka la dhasho, oo ay ka mid tahay xaqa magac, dhalasho, hanti iyo difaac maxkamad. Qaar ka mid ah xuquuqda waxaa lagu xiraa da'da — sida awoodda heshiis gelinta ama codbixinta — taas oo ka duwan dal ilaa dal.

Aqoonsi shaqsi ah iyo kala-soocidda

Aqoonsiga qofka waxaa lagu kala saaraa astaamo sida magac, taariikh dhalasho, meel dhalasho, iyo lambaro diiwaan. Nidaamyada casriga ah waxay ku daraan astaamo jireed sida farabbaawe iyo indho-sawir. Ujeeddada waa in qof kasta lagu kala saaro qof kale, si adeegyada iyo mas'uuliyadda loo xiro shakhsi cayiman.