Qolfoofta Dadka
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
90 luqadood
Qolfoofta dadka (af-Ingiriisi: human skeleton) waa isku-xidhka lafaha iyo dhuuxa carjawga (cartilage) ee taageera jirka aadanaha, ilaaliya xubnaha gudaha, oo u ah goobta ay muruqyadu ku dhegaan si dhaqdhaqaaq u dhaco. Waxa kale oo lafaha ka mid ah goobaha dhiigga lagu abuuro iyo kaydka macdanta sida kaalshiyamka iyo foosforaska.
Qofka weyn caadi ahaan wuxuu leeyahay ku dhawaad 206 laf. Ilmaha dhashay wuxuu leeyahay tiro ka badan — qiyaastii 270 qaybood oo laf iyo carjaw ah — kuwaas oo qaarkood isku milma marka uu qofku koro, tusaale ahaan lafaha dhakada (skull) iyo kuwa xudunta hoose.
Qaybaha waaweyn
Qolfoofta waxa loo qaybiyaa laba qaybood. Qaybta dhexe (axial) waxa ka mid ah lafaha dhakada, laf-dhabarta, feeraha iyo lafta laabta. Qaybta baalasha (appendicular) waxa ka mid ah lafaha gacmaha, lugaha, garabka iyo miskaha. Qaybta dhexe waxay inta badan shaqadeedu tahay ilaalin iyo taageero; qaybta baalasha waxay u badan tahay dhaqdhaqaaq.
Dhismaha lafta
Laftu waa unug nool oo had iyo jeer dib loo cusboonaysiiyo. Waxay ka kooban tahay laba nooc: lafta cufan (compact) ee dusha sare, iyo lafta boosaska leh (spongy) ee gudaha. Unugyada la yidhaahdo osteoblast ayaa laf cusub dhisa, halka osteoclast uu laf duugoobay burburiyo. Isku-dheellitirkan ayaa go'aamiya xoogga lafta.
Kala-goysyada
Meesha laba laf ku kulmaan waxa la yidhaahdaa kala-goys (joint). Qaar waa kuwo si buuxda u dhaqaaqa sida jilibka, garabka iyo xusulka; qaar kalena waa kuwo aan dhaqaaqin sida isku-xidhka lafaha dhakada. Xadhkaha la yidhaahdo ligament ayaa lafaha isku haya, halka seedaha (tendon) ay muruqa laftii ku xidhaan.
Faraqa jinsiga iyo cilmiga baadhista
Lafaha miskaha ee dumarka caadi ahaan way ka ballaadhan yihiin kuwa ragga, taas oo la xidhiidha dhalmada. Faraqyadan awgood, khubarada cilmiga lafaha (osteology) iyo baadhista dembiyada waxay lafaha kaga hadli karaan jinsiga, da'da iyo caafimaadkii hore ee qof.