Qolof Dhul

Qolof Dhul (oo sidoo kale loo yaqaan Oogo Dhul ama qolofta kore ee Dhulka) waa lakabka ugu dibedda ah ee adag ee Dhulka. Waxay ku dul taallaa joofta (mantle) — lakabka dhagaxa kulul ee ku xiga hoosta. Xadka u dhexeeya qolofta iyo joofta waxaa lagu garto isbeddel ku yimaada xawaaraha mawjadaha dhulgariirka; xadkaas waxaa loo yaqaan Moho (Mohorovičić discontinuity).

Marka la barbar dhigo cabbirka Dhulka oo dhan, qolofta aad bay u dhuuban tahay: waxay ka dhigan tahay boqolkiiba wax yar oo ka mid ah mugga guud ee meeraha. Si kastaba ha ahaatee, waa qaybta ay dadku si toos ah ula macaamilaan — dhammaan macdanta la qodo, biyaha dhulka hoostiisa iyo aasaaska dhismayaasha waxay ku jiraan ama ku dul yaalliin qolofta.

Nooca qolofta

Waxaa jira laba nooc oo qolof ah. Qolofta qaaradeed (continental crust) way ka dhumuc weyn tahay, way ka fudud tahay culeyska mugga, waxayna badanaa ka kooban tahay dhagaxyo granite u eg. Qolofta badeed (oceanic crust) way ka dhuuban tahay, way ka culus tahay, waxayna inta badan ka samaysan tahay basalt. Culeys-kala-duwanaantan awgeed, qolofta qaaradeed ayaa ku sabbaysa si ka sarraysa, halka qolofta badeed ay hoos u degto marka labada isku dhacaan.

Ka kooban

Curiyayaasha ugu badan qolofta waa oksijiin iyo silikon, kadibna aluminium, birta (iron), kaalshiyam, sodium, potassium iyo magnesium. Dhagaxyada intooda badan waa silikeeto — macdano ka samaysan silikon iyo oksijiin oo curiyeyaal kale ku biiraan.

Dhaqdhaqaaqa iyo cusboonaysiinta

Qolofta iyo qaybta kore ee joofta waxay wada sameeyaan lakab adag oo la yiraahdo lithosphere, kaas oo u kala qaybsan saxan (plates) dhaqdhaqaaqaya. Halkii saxammada ay ku kala fogaadaan — sida faraqyada badweynta dhexdooda — qolof badeed cusub ayaa laga sameeyaa magma sii qaboojisa. Halka ay isku dhacaan, saxan ayaa hoos u gala (subduction) kuna milma joofta. Habkaas awgiis, qolofta badeed guud ahaan aad ayay uga da' yar tahay dhagaxyada ugu duqoowday ee qolofta qaaradeed.