Qooqaas

Qooqaas (sidoo kale Qawqaas) waa gobol buuraleey ah oo ku yaal inta u dhexeysa Badda Madoow (dhanka galbeed) iyo Badda Kaspiyaan (dhanka bari). Magaca wuxuu ka soo jeeda silsiladda buuraha loo yaqaan Qooqaas Weyn, taasoo ka bilaabmaysa xeebta Badda Madoow ilaa xeebta Kaspiyaan. Gobolka waxaa lagu tilmaamaa inuu yahay xad juqraafi ah oo u dhexeeya Yurub iyo Aasiya, in kastoo xadka saxda ah uu ku kala duwan yahay habka kala qaybinta la isticmaalayo.

Qooqaas wuxuu caan ku yahay kala duwanaanshaha luqadaha iyo qowmiyadaha. Waxaa lagu hadlaa luqado ka soo jeeda kooxo kala duwan: luqadaha asal ahaan Qooqaasiyiin ah (sida Joorjiyaanka iyo Sheeshaanka), luqadaha Turkiga (sida Adarbayjaanka), iyo kuwa Hindo-Yurubiyaanka (sida Armeeniyaanka, Faaristiga iyo Ruushka). Diintii ugu badan waa Islaamka iyo Kiristaanka Ortodokska, oo si kala duwan u qaybsan gobollada.

Juqraafi

Gobolka waxaa caadi ahaan loo kala saaraa laba qaybood: Qooqaaska Woqooyi (Ciscaucasia), oo ku yaal dhanka woqooyi ee buuraha, iyo Qooqaaska Koonfureed (Transcaucasia), oo ku yaal dhanka koonfureed. Buuraha Qooqaas Weyn waxay leeyihiin dhaladyo aad u sarreeya, kuwaas oo ka mid yahay buurta Elbrus oo loo tiriyaa mid ka mid ah dhaladyada ugu sarreeya Yurub. Waxaa kaloo jira silsilad kale oo loo yaqaan Qooqaas Yar oo dhanka koonfureed ku taal. Barafyada, webiyada iyo bannaanka hooseeya ee xeebaha waxay abuureen deegaanno badan oo kala duwan.

Dowladaha iyo maamulka

Qooqaaska Koonfureed waxaa ku yaal saddex dowlad madax-bannaan: Joorjiya, Armeeniya iyo Adarbayjaan. Qooqaaska Woqooyi wuxuu qayb ka yahay Federaalka Ruushka, oo uu ka kooban yahay jumhuuriyado sida Daagistaan, Sheeshaaniya, Ingushetia, Osetiya Woqooyi, Kabardino-Balkaria, Karachay-Cherkessia iyo Adygea. Qeybo ka mid ah dhulka waxaa ka jira khilaafyo maamul iyo aqoonsi, oo uu ka mid yahay xaaladda Abkhazia iyo Osetiya Koonfureed.

Taariikh

Gobolka wuxuu muddo dheer ahaa meel ay ku kulmeen boqortooyooyinka waaweyn: Faaris, Rooma iyo Bisantiya, ka dibna Cusmaaniyiinta, Faaris casriga hore iyo Ruushka Imbaraatoorka. Qarniyada 18-aad iyo 19-aad ayaa Ruushka si tartiib ah u sii fidiyay xukunkiisa, taasoo keentay dagaallo dhaadheer, gaar ahaan Qooqaaska Woqooyi. Intii u dhaxeysay 1918 iyo 1921 waxaa jiray dowlado madax-bannaan oo gaaban, kadibna gobolka wuxuu galay Midowga Soofiyeeti. Ka dib burburka Soofiyeeti 1991, saddexda dal koonfureed waxay helay madax-bannaani, waxaana ka dhashay khilaafyo dhuleed oo weli saameyn ku leh siyaasadda gobolka.

Dhaqaale iyo ahmiyad istaraatiiji

Qooqaas wuxuu ahmiyad u leeyahay marinnada tamarta iyo ganacsiga. Ka soo jeedista saliidda iyo gaaska ee ku xeeran Badda Kaspiyaan, iyo tuubooyinka ku maraya Joorjiya iyo Adarbayjaan, waxay gobolka ka dhigeen jid muhiim ah oo tamar loo mariyo suuqyada Yurub. Sidoo kale beeraha, khamriga, macdanta iyo dalxiiska buuraha waxay qayb ka yihiin dhaqaalaha maxalliga ah.