Qoor

Qoor waa qaybta jirka ee madaxa ku xidha jirridda sare (kalxanka iyo garbaha). Waa marin cidhiidhi ah oo laga gudbo mareenka hawada, mareenka cuntada, xididdada dhiigga ee madaxa u qaada dhiigga, iyo dareemayaasha (nerves) ka soo baxa laf-dhabarta.

Qoorta waxay siisaa madaxa dhaqdhaqaaq badan: foorarsi, kor u qaadis, isu-jeedin dhinacyada, iyo wareejin. Taa waxay ka dhigan tahay in muruqyada iyo lafaha qoorta ay isku dheelitiraan taageerada culeyska madaxa iyo dabacsanaanta.

Qaab-dhismeedka lafaha

Udub-dhexaadka qoorta waa lafaha qoorta (vertebrae) ee laf-dhabarka qaybtiisa sare. Dadka iyo inta badan naasleyda kale waxay leeyihiin toddoba laf qoor ah. Labada laf ee ugu sarreeya si gaar ah bay u shaqeeyaan: tan koowaad madaxa ayay taageertaa, tan labaad wareejinta madaxa ayay fududeysaa. Laf-dhabarka gudihiisa waxaa ku dhex socda xudunta laf-dhabarka (spinal cord), taasoo ah marinka fariimaha maskaxda.

Muruqyada iyo dhaqdhaqaaqa

Muruqyo kala duwan ayaa qoorta ku wareegsan. Kuwa dhinacyada ku yaal waxay madaxa u leexiyaan oo u rogaan, kuwa dambe ee gadaal ku yaalna madaxa toosan ayay ilaaliyaan. Muruqyo kale waxay ka qeyb qaataan liqidda iyo hadalka. Marka qoorta si xun loo hayo waqti dheer — tusaale, kombiyuutar hortiisa — muruqyada waxay qallalaan oo xanuun keenaan.

Marinnada iyo xubnaha ku dhex jira

Qoorta waxaa ka mid ah hunguriga (marinka cuntada) iyo dhuunta hawada oo ay ku xidhan tahay kalxanka (larynx) ee codka soo saara. Xididdada waaweyn ee dhiigga — kuwa madaxa u qaada iyo kuwa ka soo celiya — labada dhinacna way maraan. Sidoo kale waxaa halkaas ku yaal qanjidhka hormoonka ee thyroid, oo hore-hoorta dhuunta ku dhegan yahay, iyo qanjidhada lymph-ka ee ka qayb qaata difaacidda jirka.

Caafimaad iyo dhaawac

Sababtoo ah marinno muhiim ah oo badan halkaas ku kooban yihiin, dhaawaca qoorta wuxuu noqon karaa mid halis ah. Shilalka gaadiidka waxay keeni karaan dhaawac muruqyo iyo xidhmooyin ah (whiplash), halka jabka lafaha qoortana dhaawac xudunta laf-dhabarka ku keeni karo, oo horseeda curyaannimo. Xanuunka qoorta ee caadiga ah wuxuu badanaa ka yimaadaa istaagga xun ama cadaadis muruq, wuxuuna inta badan ku hagaagaa nasasho iyo layli.