Qori

Qori (sidoo kale loo yaqaan hub qaraxa isticmaala, Ingiriisi: firearm) waa qalab hub ah oo xabbad (rasaas) ku tuura awoodda gaas kulul oo ka dhasha gubashada budada (barruudka). Budadu waxay ku gubataa dhuun xiran oo la yiraahdo maroojiye ama toore (barrel); cadaadiska gaasku wuxuu rasaasta ku riixaa dhuunta dusheeda oo ku saara xawaare sare.

Qoryaha waxaa loo kala qaybiyaa kuwa gacanta lagu qabto (bastoolad) iyo kuwa garabka la saarto (qori dheer). Qaybinta kale waxay ku salaysan tahay habka rasaasta loogu buuxiyo: mid-mid (single-shot), qori magaaso leh, iyo kuwa toos u dib-u-buuxiya oo isticmaala awoodda dib-u-riixidda ama gaaska.

Qaybaha aasaasiga ah

Qori kastaa wuxuu leeyahay saddex qaybood oo waaweyn. Toorada (barrel) oo rasaasta marto; qaybta gubashada (chamber iyo firiin-garaaca) halkaas oo bacda rasaasta lagu shido; iyo dhismaha ama afka (stock/grip) oo gacanta lagu hayo. Toorada dhexdeeda badanaa waxaa ku jira wareeg-xariiqyo (rifling) kuwaas oo rasaasta ku wareejiya si ay u sii jihaysato.

Taariikh kooban

Budada dabka waxaa markii hore lagu sameeyay Shiinaha, waxaana laga bilaabay qarniyadii dhexe in hub qarax leh loo isticmaalo Aasiya iyo Yurub. Qoryihii hore waxay ahaayeen kuwa dabka gacanta lagu shido, kadibna waxaa yimid nidaamyo dhagax-shid ah (flintlock). Qarnigii 19-aad ayaa waxaa la abuuray bacda rasaasta oo isku dhafan (cartridge), taasoo suurtogelisay qoryaha casriga ah oo dhaqso loo buuxiyo.

Isticmaal iyo sharci

Qoryaha waxaa loo isticmaalaa ciidamada, booliska, ugaarsiga, iyo ciyaaraha bartilmaameedka. Dalal badan waxay leeyihiin sharciyo dejiya cidda haysan karta, diiwaangelinta, iyo qaababka gaadiidka lagu qaado. Heerka caalamiga ah waxaa jira heshiisyo la xiriira ganacsiga hubka iyo xakameynta hub-yar-yarka.