Qoys

Qoys waa koox dad ah oo isku xidhan xidhiidh dhalasho, guur, korsasho ama xidhiidh bulsho la aqoonsan yahay. Waa unug bulsho oo lagu arko ku dhawaad dhammaan bulshooyinka, laakiin qaabkiisa iyo cidda uu koobayo way kala duwan yihiin meel ka meel iyo waqti ka waqti.

Shaqooyinka qoyska waxaa ka mid ah korsashada carruurta, wadaagga kheyraadka guriga, kala qaybsanaanta hawlaha, iyo gudbinta luqadda, diinta iyo caadooyinka jiilalka. Sidoo kale qoysku wuxuu inta badan yahay meesha lahaanshaha hantida iyo dhaxalka lagu qeexo.

Noocyada qoyska

Cilmi-baadhistii bulshada waxay caadi ahaan kala saartaa qoyska yar (waalid ama laba waalid iyo carruurtooda) iyo qoyska ballaadhan (oo ay ku jiraan awoowe, adeerro, habaryaro iyo carruurtooda). Waxaa jira sidoo kale qoysas hal-waalid ah, qoysas isku dhafan oo guur cusub ka dhashay, iyo guryo ay ku wada nool yihiin dad badan oo xidhiidh leh. Bulshooyinka reer-guuraaga ah, sida kuwa Soomaaliyeed, qoysku wuxuu inta badan ku xidhan yahay reerka iyo qabiilka oo ka ballaadhan guriga keliya.

Nidaamka xigaalada

Nidaamyada xigaalada waxay qeexaan sida dad loo tiriyo inay isku qoys yihiin. Qaar waxay dhalashada ka raacaan dhinaca aabbaha (patrilineal), qaar dhinaca hooyada (matrilineal), qaarna labada dhinac. Doorashadan waxay saameyn ku leedahay dhaxalka, magaca la iska dhaxlo, iyo cidda ay ku waajib tahay taakulaynta. Antaroboolojiyaddu waxay sidoo kale eegtaa xeerarka guurka, sida cidda la guursan karo iyo cidda ka mamnuuc tahay.

Sharci iyo dowlad

Dowladaha badankood waxay leeyihiin sharci qoys oo qeexaya guurka, furniinka, masuuliyadda carruurta, korsashada iyo dhaxalka. Sharcigaas wuxuu ku salaysnaan karaa qaanuun rasmi ah, xeer diimi ah sida shareecada Islaamka, ama caado deegaan; dalal badan waxay isticmaalaan isku-dhaf. Diiwaangelinta dhalashada iyo guurka waxay dowladda u sahlaysa adeegyo iyo tirakoob.

Isbeddel

Qarniyadii dhow, magaalowga, waxbarashada, shaqada mushaharka iyo socdaalka waxay beddeleen qaabka qoysaska. Guryaha waaweyn ee wada nool waxay meelo badan ku yaraadeen, cimrigii guurka wuu kordhay meelo qaar, tirada carruurtana way hoos u dhacday marka helitaanka waxbarashada iyo caafimaadka taranka kordho. Qoysas badan sidoo kale waxay ku kala nool yihiin dalal kala duwan, iyadoo xidhiidhka lagu ilaaliyo isgaadhsiin iyo lacag-dirid.