QWERTY

QWERTY waa qaabka ugu caansan ee lagu kala dhigo xarfaha kiiboodhka (keyboard) luqadaha farta Laatiinka isticmaala. Magaca wuxuu ka yimid shanta xaraf ee ugu horreeya safka kore ee bidixda: Q, W, E, R, T, Y. Waxaa loo isticmaalaa kiiboodhyada kumbuyuutarka, taleefannada casriga ah, iyo horay makiinadihii wax-ku-qorista (typewriter).

Qaabku wuxuu asal ahaan ka soo jeedaa makiinadihii wax-ku-qorista ee qarnigii 19-aad ee Mareykanka, wuxuuna la xiriiraa shaqada Christopher Latham Sholes iyo saaxiibbadiis. Markii kumbuyuutaradu soo baxeen, qaabkii hore ayaa la sii wataa maadaama dadka wax-qora ay horay ugu tababbarnaayeen.

Asalka iyo sababta kala-dhigiddu u dhacday

Makiinadaha hore, xaraf kastaa wuxuu lahaa gacan bir ah oo warqadda ku dhufta. Haddii laba gacmood oo isku dhow si degdeg ah loo taabto, way isku xiran karaan. Sharraxaadda caadiga ahi waxay tidhaahdaa xarfaha inta badan isku xiga ee Ingiriisiga waa la kala fogeeyay si ay gacmuhu u yaraadaan isku-xirnaanta. Sharraxaad kale waxay xuseysaa saameynta isticmaalayaasha telegraafka iyo suuq-geynta shirkadaha.

Kala duwanaanshaha luqadaha

Dalal badan ayaa QWERTY u habeeyay baahidooda. Faransiiska iyo Beljiim waxay isticmaalaan AZERTY; Jarmalka iyo Awstariya waxay isticmaalaan QWERTZ. Turkiga wuxuu leeyahay laba nooc: 'Q klavye' (QWERTY la beddelay) iyo 'F klavye' oo si gaar ah Turkiga loogu naqshadeeyay. Isbeddellada kale waxay ku darsadaan xarfaha calaamadaha leh sida ñ, ç, ama å.

Beddelka iyo doodda waxtarka

Waxaa jira qaabab kale sida Dvorak iyo Colemak oo sheegta inay yareeyaan dhaqdhaqaaqa faraha. Cilmi-baadhisyada la xaqiijiyay ma muujin farqi weyn oo joogto ah oo xagga xawaaraha ah marka la barbardhigo dad si buuxda u tababbaran. Sababta ugu weyn ee QWERTY sii jirto waa in tababbarka, qalabka iyo barnaamijyada oo dhan lagu dhisay — tusaale caan ah oo lagu sharraxo 'ku xidhnaanta jidka' (path dependence) dhaqaalaha teknolojiyadda.

Adeegsiga casriga ah

Taleefannada casriga ah iyo kiniiniyada (tablets) waxay adeegsadaan kiiboodh muuqaal ah oo inta badan QWERTY ah, in kastoo shaashaddu yar tahay oo farta laba suul lagu qoro. Nidaamyada hawlgalku waxay u oggolaadaan isticmaalaha inuu beddelo qaabka luqad kasta.