Raabiyada

Raabiyada (Ingiriisi: rabies, Carabi: داء الكلب) waa cudur fayras ah oo saameeya habka neerfaha dhexe ee bini'aadamka iyo naasleyda kale. Fayraska waxaa loo yaqaan lyssavirus, oo ka tirsan qoyska Rhabdoviridae. Inta badan wuxuu ku gudbaa qaniinyo ama xoqid ka timid xayawaan qaniinyo leh, gaar ahaan eyda; candhuufta xayawaanka qaniinay waxay fayraska gelisaa nabarka.

Marka calaamadaha maskaxda ay soo baxaan, cudurku wuxuu si joogto ah u dhammaadaa geeri. Hase yeeshee waxaa jira tallaal iyo daaweyn ka hortag ah oo la bixiyo ka dib qaniinyada (post-exposure prophylaxis), taasoo si weyn u yareysa suurtagalnimada in cudurku soo baxo haddii degdeg loo bilaabo.

Sida fayraska u shaqeeyo

Fayraska ka dib markuu galo unugyada muruqa ee agagaarka nabarka, wuxuu ku dhex socdaa xargaha neerfaha una gudbaa laf-dhabarka iyo maskaxda. Muddada u dhexeysa qaniinyada iyo bilowga calaamadaha (incubation) waxay caadi ahaan ah dhowr toddobaad ilaa dhowr bilood, waxayna ku xirnaan kartaa meesha nabarku ku yaal — nabarrada u dhow madaxa waxay muddo gaaban u qaadan karaan.

Calaamadaha

Calaamadaha hore waa qandho, madax-xanuun, iyo dareen xanuun ama daaqsin meesha nabarka. Marka danbe waxaa soo baxa welwel, jahwareer, gariir muruqyo, iyo xiisad marka biyo la cabbo — taas oo loo yaqaan hydrophobia (cabsi biyo). Waxaa kale oo jira nooc uu jirku u xanuunsado si dabacsanaan (paralytic) leh, taasoo bilaabata itaal-darro.

Ka hortagga

Talaabada ugu waxtarka badan waa tallaalka eyda, maadaama eydu yihiin isha ugu weyn ee gudbinta cudurka dadka. Dadka shaqadooda ay khatar leedahay — sida dhakhaatiirta xayawaanka — waxaa loo bixiyaa tallaal ka hortag ah. Ka dib qaniinyo, waxaa lagula taliyaa in nabarka lagu dhaqo saabuun iyo biyo muddo dheer, kadibna tallaal iyo, marka loo baahdo, immunoglobulin la bixiyo.