Raqay
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
114 luqadood
Raqay (Tamarindus indica) waa geed weyn oo dheer oo ka mid ah qoyska digirta (Fabaceae). Miraha geedku waa buq (jilib) dhererkiisu dhexdhexaad yahay, oo gudaha ku jira lakab jilicsan oo dhanaan-macaan ah iyo abuur adag. Lakabkan la cuni karo ayaa ah waxa dadku ugu badan u beeraan geedka.
Geedku wuxuu asal ahaan ka soo jeedaa Afrika, laakiin qarniyo badan ka hor ayaa loo qaaday Aasiya iyo Ameerika, halkaas oo uu ku baahay. Maanta waxaa lagu arkaa dhulalka kulaylaha ah ee Afrika, Hindiya, Koonfur-bari Aasiya, iyo Ameerikada Latiin. Soomaaliya iyo dalalka Geeska Afrika waxaa raqay lagu arkaa hoy-hoyaal iyo dhulal beereed.
Astaamaha geedka
Raqay waa geed joogto ah oo caleentiisu tahay mid yar-yar oo isku-jira (compound), taasoo hooska u sameysa qaab fudud. Jirridda ayaa xoog badan, geedkuna wuxuu noolaan karaa boqol sannadood. Ubaxyada waa jaalle-casaan. Miraha ayaa marka ay bislaadaan qolof jilicsan oo dabaqad ah leh; gudaha waxaa ku jira hilib (pulp) midab bunni ah oo lagu qooyo ama toos loo cuno.
Isticmaalka cuntada
Hilibka miraha waxaa lagu dhadhamiyaa suugo, maraq iyo cabitaan. Dhanaantiisu waxay ka timaaddaa aashitooyin dabiici ah, gaar ahaan tartaric acid. Cuntada Hindiya iyo Koonfur-bari Aasiya raqay waa qayb muhiim ah oo suugooyinka ka mid ah. Waxaa sidoo kale laga sameeyaa sharoob, macmacaan, iyo cabitaan la qaboojiyo. Abuurka iyo caleenta yar-yar sidoo kale meelo qaar ayaa loo isticmaalaa cunto ama xoolo-quud.
Isticmaal kale
Alwaaxda raqay waa mid adag oo culus, waxaana looga faa'iideystaa alaab guri, qalab, iyo dhuxul. Geedka waxaa loo beeraa hoos iyo dabayl-celin, maadaama uu u adkeysan karo abaar dhexdhexaad ah. Dhaqamada dhaqameed ee daaweynta, hilibka miraha waxaa loo isticmaalaa in uu caawiyo dheefshiidka; taasi waa isticmaal dhaqameed oo aan lagu badelin talo caafimaad.