Rubiidhiyaam

Rubiidhiyaam (calaamad kiimikaad: Rb) waa curiye kiimikaad oo lambarkiisa atomigu yahay 37. Waxa laga tiriyaa biraha alkali, taas oo ah kooxda koowaad ee shaxda xilliyeed (periodic table), kooxda ay ku jiraan lithium, soodiyaam, potaasiyaam iyo caesium. Sida biraha alkali kale, Rubiidhiyaam wuxuu leeyahay hal elektaroon oo ku jira heerka dibadda ah, taas oo ka dhigaysa mid si degdeg ah falcelinta u galo.

Rubiidhiyaam saafi ah waa bir cad-caddaan leh oo aad u jilicsan, oo barashadeedu u dhow tahay heerkulka qolka. Marka la geliyo hawada wuxuu si dhaqso ah la falgalaa ogsijiinta, halka biyaha uu si xoog leh ula falgala oo hydrogen ka sii daayo. Sababtaas ayaa keentay in lagu kaydiyo saliid ama gaas aan falgalin (sida argon).

Sifooyinka jireed iyo kiimikaad

Rubiidhiyaam wuxuu si fudud u waayaa elektaroonkiisa dibadda, markaas wuxuu noqdaa ayoon Rb⁺. Tani waa sababta uu inta badan uga muuqdo dabeecadda isku-darsan (compounds) sida kuwa uu la sameeyo klooriinka ama sulfate-ka. Marka lagu shubo dab, wuxuu bixiyaa midab guduud-violet ah, taas oo lagu isticmaalo baaritaanka ololka (flame test).

Ka helitaanka dabeecadda

Rubiidhiyaam kaligiis kama helo dabeecadda; mar walba wuxuu ku jiraa macdano isku-darsan. Waxa badanaa laga soo saaraa macdanada potaasiyaam iyo lithium, gaar ahaan lepidolite iyo pollucite, iyo sidoo kale biyaha ilo macdan leh. Sababtoo ah ma leh macdan gaar ah oo isaga u taagan, wax soo saarkiisu wuxuu inta badan noqdaa wax-soo-saar dheeraad ah oo ka soo baxa habka lithium-ka.

Isotopes-ka

Rubiidhiyaam ee dabiiciga ah wuxuu ka kooban yahay laba isotope: Rb-85 oo deggan yahay, iyo Rb-87 oo si tartiib ah u burburaya (radioactive) oo nus-noloshiisu aad u dheer tahay. Burburka Rb-87 ilaa strontium-87 waa saldhigga habka taariikh-cabbirka dhagaxyada oo loo yaqaan rubidium–strontium dating, kaas oo cilmiga dhulka (geology) ku qiyaaso da'da qalab-dhagax.

Isticmaalka

Isticmaalka Rubiidhiyaam waa mid xaddidan oo farsamo leh. Waxa loo isticmaalaa saacadaha atomiga (rubidium clocks) ee lagu hagaajiyo waqtiga shabakadaha isgaarsiinta iyo nidaamyada navigation. Sidoo kale waxa loo isticmaalaa cilmi-baarista fiisigiska qaboojinta laser-ka iyo dhalooyinka gaarka ah, iyo qaar ka mid ah aaladaha dayaxa-gacmeedka.