Rutheniyaam (Ingiriisi: Ruthenium) waa curiye kiimikaad calaamaddiisu tahay Ru, tirada atamigana ay tahay 44. Wuxuu ka mid yahay kooxda birta platinaamka (platinum group metals), oo ah lix bir oo isku dhow sifooyinkooda oo ay ku jiraan platinaam, palaadiyaam, rodiyaam, osmiyaam iyo iridiyaam.

Rutheniyaam waa bir adag, midabkeedu yahay caddaan-cawl ah, oo aad u iska caabbisa daxalka (corrosion). Kulaylka caadiga ah kuma milmo asiidhyada caadiga ah, xitaa aqua regia. Dhulka aad ayuu ugu yar yahay; wuxuu inta badan lala helaa macdanaha platinaamka iyo nikkelka.

Taariikhda iyo magaca

Magaca wuxuu ka soo jeedaa ereyga Laatiinka ah 'Ruthenia', oo loola jeedo gobolka Ruush/Ukraine ee taariikhiga ah. Curiyaha waxaa go'aamiyay oo magacaabay kiimikoyahan ka soo jeeday Boqortooyada Ruushka qarnigii 19-aad, isagoo baaray hadhaaga macdanaha platinaamka ee laga soo saaray Ural.

Hubanti la'aanSanadka saxda ah ee la aqoonsaday iyo faahfaahinta baaritaannadii hore way kala duwan yihiin ilo kala duwan; halkan lagama xaqiijinayo taariikh gaar ah.

Sifooyinka kiimikaad

Rutheniyaam wuxuu leeyahay heerar oksaydeyn oo aad u badan, laga bilaabo -2 ilaa +8, taasoo ka dhigaysa mid kiimikadiisu ballaadhan tahay. Isku-darka ugu caansan waxaa ka mid ah rutheniyaam(IV) oksaydh (RuO2) iyo rutheniyaam tetroksaydh (RuO4), oo kan dambe uu yahay mid si fudud u uumi-baxa oo sun ah. Rutheniyaam kompleksyada uu sameeyo waxaa si weyn loogu isticmaalaa cilmi-baarista kiimikada isku-xidhka (coordination chemistry).

Isticmaalka

Qaybta ugu weyn ee rutheniyaam waxaa loogu talagalay alwaax-birood (alloys) si loo adkeeyo platinaam iyo palaadiyaam, iyo qaybo elektaroonik ah sida iska-caabbiyayaasha (resistors) iyo qalabka kaydinta xogta. Sidoo kale waxaa loo isticmaalaa katalist — walxo dedejiya falcelinta kiimikaad — gaar ahaan soo saarista amoniyaha iyo falcelinno warshadeed oo kale. Katalistyada rutheniyaam ee kiimikada dabiiciga ah, sida kuwa isbeddelka metathesis-ka olefinka, waxay door weyn ka ciyaaraan soo saarista daroogooyinka iyo polymer-yada.

Soo saarista

Rutheniyaam laguma qodo si gooni ah. Waxaa inta badan lagu helaa sidii wax-soo-saar dheeraad ah oo ka soo baxa saafaynta nikkelka iyo macdanaha platinaamka, iyadoo ay Koonfur Afrika iyo Ruushku ka mid yihiin meelaha ugu waaweyn ee laga helo. Tirada sannadlaha ah ee la soo saaro waa mid yar marka la barbar dhigo birihii caadiga ahaa, taasina waxay saameyn ku leedahay qiimahiisa iyo helitaankiisa.

Qeybaha:350 eray · 0 ilo