S-block
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
41 luqadood
S-block waa mid ka mid ah afarta qaybood ee waaweyn ee shaxda xilliyeed ee curiyeyaasha (periodic table). Waxaa lagu kala saaray nooca orbitalka (goob elektaroonig) ee ay elektaroonnada ugu dambeeya galaan. Curiyeyaasha s-block, elektaroonka ugu dambeeya wuxuu galaa orbitalka s ee lakabka ugu dibadda ah.
Orbitalka s wuxuu qaadi karaa ugu badnaan laba elektaroon. Sidaas darteed s-block wuxuu ka kooban yahay laba tiir (group) oo kaliya: tiirka 1 iyo tiirka 2. Waxaa sidoo kale badanaa lagu daraa haydarojiin iyo heeliyam, in kastoo labadaas ay leeyihiin sifooyin kiimikaad ka duwan curiyeyaasha kale ee isla tiirarka ku jira.
Curiyeyaasha ku jira
Tiirka 1 waxaa lagu magacaabaa biraha alkali (alkali metals): litiyam, soodiyam, botaasiyam, rubidiyam, seesiyam iyo faransiyam. Tiirka 2 waa biraha dhulka alkali (alkaline earth metals): beriliyam, magneesiyam, kaalsiyam, istrontiyam, bariyam iyo raadiyam. Haydarojiin iyo heeliyam waa gaas, mana aha bir.
Sifooyinka kiimikaad
Biraha s-block waxay leeyihiin tamar yar oo loo baahan yahay in elektaroon lagala baxo (ionization energy hooseeya). Taasi waxay ka dhigaysaa kuwo si fudud u falgala. Tiirka 1 wuxuu sameeyaa ion leh dallac +1, tiirka 2na +2. Falgalka biyaha ah wuxuu soo saaraa haydarojiin iyo xal alkali ah, gaar ahaan tiirka 1.
Marka hoos loo dhaadhaco tiirka, cabbirka atamku wuu kordhaa, tamarta ionization-kuna way yaraataa. Sidaas awgeed falgalku wuu sii xoogaystaa hoos. Sababtoo ah falgalkooda sare, curiyeyaashan si asal ah kuma jiraan dabeecadda; waxaa laga helaa milixyo iyo macdano.
Isticmaal iyo muhiimad
Soodiyam iyo botaasiyam waxay door muhiim ah ka ciyaaraan shaqada unugyada noolaha, oo ay ku jirto gudbinta calaamadaha dareemayaasha. Kaalsiyam wuxuu ka mid yahay laf-dhismaha. Litiyam waxaa loo isticmaalaa baytariyada la dallaci karo, magneesiyamna waxaa loogu talagalaa aloys culeys yar leh.