Saam
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
70 luqadood
Saam (Cibraaniga: Shem; Ingiriisi: Shem) waa mid ka mid ah wiilashii Nuux (Noah) sida lagu sheegay qoraallada diinta Yahuudda, Masiixiyadda iyo Islaamka. Sheekooyinka Kitaabka Quduuska ah waxay Nuux siiyaan saddex wiil: Saam, Xaam iyo Yaafet. Saam waxaa lagu tiriyaa inuu yahay awoowihii dadka lagu magacaabo 'Semitiga'.
Magaca 'Semitig' oo maanta loo isticmaalo koox luqadeed — sida Carabiga, Cibraaniga, Aramiga, Akkadiga iyo Tigrinya-Amharic — waxaa laga soo qaatay magaca Saam. Isticmaalkaas waa mid casri ah oo laga bilaabay qarniyada 18-aad iyo 19-aad markii culimada Yurub qaybiyeen luqadaha. Micnaha luqadeed ee 'Semitig' kama micno-mid aha sheekada dhaxalka ee qoraallada diinta.
Sheekada qoraallada
Sida sheekada Kitaabka Bilowga (Genesis), Nuux iyo qoyskiisa waxay ka badbaadeen daadkii weynaa doonni gudaheed. Kadib daadka, wiilashiisa saddex ah waxaa lagu tilmaamay inay asal u yihiin qabiilooyinka dunida. Liiska caanka ah ee loo yaqaan 'Miiska Quruumaha' waxa uu wiilasha Saam ka dhigayaa dadka deggan bariga dhexe iyo Mesobotamiya.
Islaamka, Nuux waa nabi muhiim ah oo Quraanka lagu sheegay, laakiin magacyada wiilashiisa lagu magacaabo si cad Quraanka gudihiisa laguma qorin. Magaca Saam wuxuu ka muuqdaa qoraallada tafsiirka iyo taariikhda Islaamka (sida qoraallada Al-Tabari), oo aad u tixraaca sheekooyinka hore.
Fikradaha nasab iyo caqabadaha
Taariikhyahannada casriga ah waxay Miiska Quruumaha u arkaan qaab suugaaneed lagu sharraxo xiriirka siyaasadeed iyo dhaqameed ee bulshooyinka hore, ee ma aha diiwaan taariikhi ah oo lagu qiyaaso nasabka dadka. Cilmiga luqadaha iyo hidde-sidaha (genetics) waxay xiriirka bulshooyinka ku qiimeeyaan xog kale.
Qarniyadii 19-aad iyo 20-aad, qaybinta 'Semitig'–'Xaamitig' waxaa mararka qaar loo adeegsaday fikrado midab-takoor ah. Culimada maanta way ka tageen isticmaalka 'Xaamitig' oo koox luqadeed ah, halka 'Semitig' weli loo haysto qaybin luqadeed oo cilmiyeysan.