Saami qumman

Saami qumman (ratio) waa hab lagu muujiyo sida labo tiro ama laba cadad ay isugu jiraan. Waxaa badanaacood loo qoraa a : b, ama sida jajab a/b. Tusaale, haddii koox ay ku jiraan 8 arday oo gabdho ah iyo 4 arday oo wiilal ah, saamiga gabdhaha iyo wiilashu waa 8 : 4, oo la fududeyn karo 2 : 1.

Saamigu wuxuu muujinayaa xiriirka isbarbardhigga ah, ee ma aha tirada guud. Saamiga 2 : 1 wuxuu la mid yahay 4 : 2 iyo 100 : 50, maxaa yeelay labada dhinac waxaa lagu dhuftay ama loo qaybiyay tiro isku mid ah. Sidaas awgeed saami waliba wuxuu leeyahay qaab la fududeeyay, oo ah kan labada tiro aan lahayn qaybiye wadaag ah oo ka weyn hal.

Qoraalka iyo cabbirka

Saamiga waxaa lagu qori karaa saddex qaab oo isku macne ah: hal-beeg-nuqul (a : b), jajab (a/b), ama tiro tobanle sida 0.5. Marka labada cadad ay yihiin isku nooc — tusaale dherer iyo dherer — saamigu wuxuu noqonayaa tiro aan cabbir lahayn. Haddii noocyadu kala duwan yihiin, tusaale masaafo iyo waqti, natiijadu waa heer (rate) sida xawaaraha, ee looma arko saami qumman oo caadi ah.

Saami wuxuu kaloo noqon karaa mid ka badan laba xubnood, tusaale 2 : 3 : 5. Noocan waxaa loo isticmaalaa qaybinta wax u kala qaybsan dhowr qaybood, sida qaybinta lacag ama isku-darka walxaha.

Isu-dhigmid (proportion)

Marka laba saami ay siman yihiin — sida a : b = c : d — waxaa la yidhaa isu-dhigmid. Xaaladdaas waxaa run ah in a×d = b×c, taasoo loo yaqaan 'iskutallaabta dhufashada'. Habkan ayaa loo isticmaalaa in la helo tiro aan la aqoon marka saddexda kale la ogyahay.

Isticmaalka

Saamiyada waxaa lagu shaqeeyaa meelo badan: khariidadaha (miisaanka khariidadda), dhismaha iyo sawirrada farsamada, isku-darka cunnooyinka iyo dawooyinka, iyo xisaabaadka maaliyadeed sida saamiga deynta iyo hantida. Boqolkiibtu waa nooc ka mid ah saamiga, oo salka ku haya 100, tusaale 25% waxay la mid tahay 25 : 100 ama 1 : 4.