Saddexaad (Triassic)

Saddexaad (Ingiriisi: Triassic) waa xilli juquraafiyeed (geological period) oo ah kii ugu horreeyay saddexda xilli ee sameeya waqtiga Mesozoic-ka. Wuxuu ku yaal inta u dhaxaysa xilliga Permian ee ka horreeyay iyo xilliga Jurassic ee ka daba yimid. Magacu wuxuu ka soo jeedaa saddex lakab oo dhagax ah oo laga sameeyay Yurub Bartamaha ah, kuwaas oo cilmi-baarayaashii qarnigii 19-aad kala saareen.

Bilowga xilliga waxaa ka horreeyay dabar-goynta noolaha ee dhammaadka Permian, taas oo la aaminsan yahay inay saameysay boqolkiiba badan noocyada badda iyo dhulka. Sidaas darteed lakabyada Saddexaad waxay muujiyaan nidaam nololeed dib u soo kabanaya, iyada oo koox cusub oo xayawaan ah ay buuxiyeen booskii banaanaaday.

Qaybaha xilliga

Xilliga waxaa loo kala qaybiyaa saddex qaybood oo waaweyn: Saddexaad hore (Early/Lower), Saddexaad dhexe (Middle) iyo Saddexaad dambe (Late/Upper). Qayb kastaa waxay leedahay lakabyo hoos u dhac ah oo lagu aqoonsado noocyada fosilada ah, gaar ahaan ammonoid-yada iyo conodont-yada ee lagu qiyaaso da'da dhagaxa.

Juqraafiga iyo cimilada

Inta badan xilliga, dhulalka waaweyn waxay wada xiran yihiin hal qaarad weyn oo la yiraahdo Pangaea, iyada oo bad weyn ku hareeraysan tahay. Dhexda qaaradda waxay ahayd meel aad u qalaylan, sababtoo ah roobku ma gaari karin gudaha. Sidaas awgeed lakabyo badan oo Saddexaad ah waa dhagaxyo cas oo lamadegaan ka soo jeeda, oo ay ku jiraan cusbo iyo jibsam. Dhammaadka xilliga, Pangaea waxay bilowday inay kala jabto.

Nolosha

Saddexaad waxaa ku soo baxay dinosaur-yadii ugu horreeyay, oo bilowgooda ku ahaa xayawaan yaryar oo laba lugood ku socda. Waxaa sidoo kale soo baxay xayawaanka naaska nuuga aasaaskooda (mammaliaforms) iyo pterosaur-yada duula. Badaha waxaa ku noolaa xamaarato badeed sida ichthyosaur-yada. Dhirta waxaa ku badnaa conifer-yada, cycad-yada iyo ferns.