Salaad Gabeyre Kadiye (Ingiriisi: Salaad Gabeyre Kediye; 1933 – 3 Luulyo 1972) wuxuu ahaa sarkaal sare oo Ciidanka Qaranka Soomaaliyeed (SNA) ka tirsanaa oo ka mid ahaa saraakiisha hoggaamisay afgembigii militariga ee 21 Oktoobar 1969. Ilo taariikhi ah waxay sheegayaan in isaga iyo Siyaad Barre iyo saraakiil kale ay wada dhiseen Golaha Sare ee Kacaanka (Supreme Revolutionary Council, SRC), oo ah golaha militari ee awoodda la wareegay.
Kadiye si rasmi ah waxaa loo bixiyay magaca sharaf ee "Aabbaha Kacaanka". Laba sano ka dib, Maajo 1971, waxaa la xiray isaga iyo Madaxweyne-ku-xigeenkii Maxamed Caynaanshe Guuleed, iyadoo lagu eedeeyay shirqool lagu doonayay in lagu afgembiyo Barre. Bishii 3 Luulyo 1972 waxaa Muqdisho lagu toogtay isaga, Caynaanshe iyo Kornayl Cabdulqaadir Dheel.
Asalka iyo tababarka ciidan
Sida ku xusan Wikipedia-ga Ingiriisiga, Kadiye waxaa loo aaneeyaa in 1933-kii ku dhashay Xarardheere, oo markaas ka tirsanayd Soomaali Talyaaniga. Wuxuu galay ciidanka 1950-meeyadii, waxaana tababar sare ka qaatay Akadeemiyada Militariga ee Frunze ee Moscow — machad Soofiyeeti oo saraakiisha ugu heer sarreeya ee Warsaw Pact iyo dalalka saaxiibkooda loo furay. Wuxuu ku sarreeyay darajada Lieutenant Colonel (Gaashaanle Sare) markii afgembigu dhacay, in kasta oo qaar ka mid ah ilaha dambe darajada "General" u adeegsadaan.
Hubanti la'aanXogta ku saabsan meesha uu ku dhashay iyo qabiilkiisa way is-khilaafsan yihiin ilo kala duwan: mid waxay sheegaysaa Xarardheere, mid kalena waxay ku tilmaamaysaa qoys Majeerteen ah. Isla sidoo kale, darajadiisii saxda ah (Gaashaanle Sare mise Janaraal) iyo taariikhaha adeegga ciidan lama xaqiijin karo ilo aasaasi ah. Maddadan looma qaadan karo xog rasmi ah.
Afgembigii 1969 iyo Golaha Sare ee Kacaanka
15 Oktoobar 1969, Madaxweyne Cabdirashiid Cali Sharma-arke waxaa Laascaanood lagu dilay mid ka mid ah ilaaladiisa. Maalin ka dib aaskiisa, 21 Oktoobar 1969, ciidanka qaranka ayaa talada la wareegay iyadoon iska caabbin hubaysan la muujin. Ilo taariikhi ah waxay xusaan in hoggaanka bilowga ah ee SRC ay wadajir u qaadeen Barre, Kadiye, Caynaanshe iyo taliyihii booliska Jaamac Qorshel. SRC-ga wuxuu dalka u beddelay magaca Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Soomaaliya, mamnuucay xisbiyada, kala diray Baarlamaanka iyo Maxkamadda Sare, wuxuuna hakiyay dastuurka. Muddo ka dib, Barre wuxuu noqday guddoomiyaha golaha.
Kadiye wuxuu la wareegay xilka Wasiirka Difaaca ee dawladda kacaanka. Sida ku cad diiwaannada xilalka Soomaaliya, wasiirkii ka dambeeyay ee difaaca wuxuu ahaa Maxamed Cali Samatar, kaas oo xilka qabtay laga bilaabo 1970. Tani waxay muujinaysaa in Kadiye si dhakhso leh looga saaray xarunta go'aan-qaadashada laba sano gudahood.
Xiritaanka 1971 iyo toogashada 1972
Maajo 1971, Radio Muqdisho waxay ku dhawaaqday in la ogaaday shirqool lagu doonayo in lagu afgembiyo nidaamka, waxaana la xiray Guddoomiye-ku-xigeenka SRC Caynaanshe iyo Kadiye. Cabdulqaadir Dheel, oo horay ciidanka ka tegay kaddib khilaaf uu la galay Barre, ayaa dabadeed la xiray oo lagu daray dacwadda. Maxkamad amni qaran ah oo SRC-ga sameeyay ayaa saddexdooda ku xukuntay dil, waxaana toogashada la fuliyay si dadweyne ah 3 Luulyo 1972.
Hubanti la'aanSida dhab ah oo dacwaddu u socotay, tayada caddaymaha, iyo waaxda amni ee baaritaanka wadday waa arrimo aan ilo madax-bannaan si buuxda u xaqiijin. Faahfaahinta ku saabsan xanibaadda, jirdilka iyo la-wareegidda hantida waxay ka soo baxaan ilo Soomaali ah oo aragti dhaleeceeya nidaamka Barre leh, ee ma aha diiwaanno maxkamadeed la daabacay.
Eedda xiriirka KGB
Qoraallada taariikhyahankii Cambridge Christopher Andrew, oo ku salaysan Kaydka Mitrokhin (dukumiintiyo uu la baxsaday arkhiifiyihii KGB Vasili Mitrokhin), waxay sheegayaan in Kadiye ahaa xog-hayaha ama wakiil KGB ah oo lagu magacaabay koodhka "OPERATOR". Eeddan looma tirin xog la xaqiijiyay oo dhinac kale ah; waa sheegasho ka timid hal kayd oo aan si buuxda loo furin cilmi-baarayaasha.
XusuusinMaddadan waxay ku tiirsan tahay inta badan ilo heer C iyo D ah — Wikipedia, wiki-yo dadweyne iyo warbaahin Soomaaliyeed oo aragti leh. Ma jirin ilo heer A ah (arkhiif dawladeed ama diiwaan UN) oo laga helay raadinta. Sidaas darteed taariikhaha iyo darajooyinka waa in loo qaataa kuwo baaritaan dheeraad u baahan.