Salaajiqada Ruum
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
74 luqadood
Salaajiqada Ruum (Turkish: Anadolu Selçuklu Devleti) waxay ahayd dawlad Islaami ah oo qoys Salaajiqeed Turkiyeed ah ka talisay inta badan Anatoliya (Aasiya Yar). Waxay ka soo baxday kala-goysyada Boqortooyada Weyn ee Salaajiqada, ka dib markii ciidamo Turkmaan ah galeen dhulalka Byzantine-ka ee Anatoliya. Magaca "Ruum" wuxuu ka yimid ereyga Carabiga iyo Faarisiga loo isticmaalo Roomaanka - taasoo ka dhigan Byzantine - maadaama dawladdan ka talisay dhulal horay u ahaan jiray boqortooyada Byzantine.
Xarunta dawladda markii hore waxay ahayd Nikaya (Iznik), ka dibna waxay u wareegtay Konya, oo noqotay caasimadda ugu muhiimsan ee taariikhda dawladda. Luqadda maamulka iyo suugaanta badi waxay ahayd Faarisi, halka Carabiga loo isticmaalayay culuumta diinta iyo Turkiga uu ahaa luqadda dadka iyo ciidanka. Dawladda waxay burburtay si tartiib ah ka dib xukunkii Mongoolka, waxaana beddelay dowlado yaryar oo la yiraahdo beylik-yo, oo mid ka mid ahi noqday Cusmaaniyiinta.
Aasaaska iyo qarniyadii hore
Aasaasihii dawladda waxaa loo aqoonsan Suleymaan ibn Qutlumush, oo xigto ahaa qoyska talada haystay ee Salaajiqada. Guusha ciidamada Salaajiqada ee dagaalkii Manzikert (1071) waxay furtay albaabbada Anatoliya, taasna waxay suurtogelisay in beelo Turkmaan ah gudaha u guuraan. Xukunkii Qilij Arslaan I iyo Mesud I waxaa lagu gartay dagaallo lala galay Ciidamada Kruusaydka iyo Byzantine-ka, iyo tartan lala yeeshay dawladaha Turkiyeed kale ee Anatoliya, gaar ahaan Daanishmandiyiinta. Qilij Arslaan II wuxuu Byzantine-ka kula dagaallamay Myriokephalon (1176), taasoo xoojisay xasilloonida Salaajiqada ee Anatoliya dhexe.
Xilligii xoogga ugu badnaa
Qarnigii 13-aad ee hore, gaar ahaan xukunkii Calaa'uddiin Kayqubaad I, dawladda waxay gaartay heerkii ugu sarreeya. Waxay qabsatay dekedo badda ah - oo ka mid ahaa Antalya, Alanya iyo Sinop - taasoo ku xirtay ganacsiga badda Mediterranean-ka iyo Badda Madow. Dhismayaal caanka ah sida masaajidyo, madaris, iyo karwaansaraayo (guryo martigelin ah oo waddooyinka ganacsiga lagu dhisay) waxaa laga dhisay Konya, Sivas, Kayseri iyo Erzurum. Konya sidoo kale waxay noqotay meel culumo iyo suufiyiin ku soo urureen; halkaas ayaa Jalaaluddiin Ruumi cimrigiisa badan ku qaatay, iyo halkaas oo laga bilaabay Tariiqada Mowlawiyiinta.
Xukunkii Mongoolka iyo burburka
Sannadkii 1243 ciidamada Mongoolka waxay ka adkaadeen ciidankii Salaajiqada dagaalkii Köse Dağ. Ka dib, sultaannada Ruum waxay noqdeen kuwo canshuur bixiya oo hoos yimaada Ilkhaanadka Iiraan. Talada dhabta ah waxay u wareegtay wasiirro iyo taliyayaal Mongool ah, halka boqortooyada u kala qaybsantay xisbiyo isku hardiyay. Dhammaadka qarnigii 13-aad iyo bilowgii 14-aad, awoodda dhabta ah waxay ku wareegtay amiirradii deegaanka (beylik-yada), sida Karaman, Germiyan, Aydın iyo Cusmaaniyiinta. Dawladda waxay si rasmi ah u dhammaatay markii sultaanadii ugu dambeysay la joojiyay.