Saliid

Saliid waa dareere dufan (dhanaan-la'aan leh, jilicsan taabashada) oo biyaha aan ku milmin laakiin badanaa ku milma dareerayaasha organic-ga ah sida alkolada iyo eter-ka. Saliidaha intooda badan waa mid ka mid ah labada nooc: saliidaha bayooloji ah oo laga soo saaro miraha dhirta iyo dufanka xayawaanka, iyo saliidaha macdanta ah (hydrocarbon) oo laga soo saaro dhulka hoostiisa.

Sifada guud ee saliidaha waa in ay yihiin molecule-yo dheer oo kaarboon iyo haydarojiin ah, taasoo sababta in aysan biyaha ku qasmin. Sababtan awgeed saliidu waxay biyaha kor uga sabbeysaa, maadaama cufnaanteedu badanaa ka yar tahay tan biyaha.

Saliidaha dhirta iyo xayawaanka

Saliidaha dhirta laga soo saaro waxay ka kooban yihiin triglycerides — xidhiidh kiimiko oo ka dhexeeya glycerol iyo saddex asiidh dufan ah. Tusaalayaal caan ah waxaa ka mid ah saliidda saytuunka, ta iskuulaha (sunflower), ta simsimka, ta jirjirka (sesame/groundnut) iyo saliidda qumbaha. Waxaa loo isticmaalaa cunto karinta, dubidda, iyo sidoo kale warshadaha saabuunta iyo shubka (candles). Dufanka xayawaanka sida subagga iyo baruurta waxay isku dhisme la mid yihiin, laakiin caadi ahaan heerkulka qolka way adkaadaan.

Saliidaha macdanta ah

Saliidda cayriin (petroleum) waa isku-dhis hydrocarbon ah oo dhulka hoostiisa laga soo saaro, kadibna warshadaha nadiifinta lagu kala saaro qaybo kala duwan: benziin, naafto, kirasiin iyo saliidaha shixniga. Saliidahan waxay ka duwan yihiin kuwa dhirta in aysan lahayn asiidh dufan; sidaas darteed cunto looma isticmaali karo. Waxay tamar ahaan aasaas u yihiin gaadiidka iyo warshadaha, waxaana laga sameeyaa balaastigga, dawooyin iyo bacriminta.

Saliidaha uunsiga (essential oils)

Nooc saddexaad waa saliidaha uunsiga, oo laga soo saaro caleemaha, ubaxa ama laamaha dhirta iyadoo la isticmaalayo uumi-kicin (distillation). Kuwaas ma aha dufan runtii, ee waa walxo dhaqso u uumi-baxa oo ur gaar ah leh. Waxaa loo isticmaalaa cadar-samaynta, dawada dhaqameed iyo dhadhanka cuntada.

Adeegsi iyo dhaqaale

Ganacsiga saliidda, gaar ahaan saliidda cayriin, wuxuu qayb weyn ka yahay dhaqaalaha caalamiga ah, waxaana qiimahiisa saameeya wax-soo-saarka, xasilloonida siyaasadeed iyo dalabka tamarta. Dhanka kale, saliidaha cuntada waxay ka mid yihiin badeecooyinka aasaasiga ah ee guryaha, waxaana beeraha saliidda lagu soo saaro loo dhaqaa dalal badan oo kulaylaha ah.