Saliim labaad

Saliim labaad (1524–1574) wuxuu ahaa suldaankii boqortooyada Cusmaaniyiinta ee xukumay sannadaha 1566 ilaa 1574. Wuxuu ahaa wiilkii Suleymaan Qaanuuniga (Suleymaan Weynaha) iyo Xurrem Sultan (Roxelana). Wuxuu carshiga la wareegay markii aabbihiis ku geeriyooday duulaan uu ku jiray Hangeriya, isagoo aan geeridii aabbihiis dadweynaha loo shaacin ilaa uu socdaalkii ku soo gaadhay xarunta amarka.

Xilligiisa waxaa lagu gartaa in maamulka maalinlaha ah iyo go'aannada dagaalka iyo diblomaasiyaddu ay inta badan ku urursanaayeen wasiirka weyn Suqullu Maxamed Baasha. Saliim ma uusan hoggaamin ciidamada duullaanka sida aabbihiis iyo awoowayaashiis, taasoo calaamad u ah isbeddel ku yimid habka suldaanku u shaqeeyo: min-ka-tegid goobta dagaalka, oo loo wareego xarunta boqortooyada ee Istaanbuul.

Qabsashada Qubrus iyo dagaalkii Lepanto

Dhacdada ugu weyn ee xilligiisa waxay ahayd duulaankii Qubrus (Cyprus), oo ay Fenisiya (Venice) gacanta ku hayeen. Ciidamada Cusmaaniyiinta ayaa jasiiraddii qabsaday sannadaha 1570–1571. Falcelin ahaan, awoodaha Kaatooligga ee Yurub — oo ay ka mid ahaayeen Isbaanya, Fenisiya iyo Baabowga Rooma — waxay sameeyeen isbahaysi (Xilfiga Muqaddaska ah), kaasoo maraakiibtiisu 1571 kaga adkaaday maraakiibta Cusmaaniyiinta dagaalkii badeed ee Lepanto. Si kastaba, Cusmaaniyiintu waxay maraakiibta si degdeg ah dib u dhiseen, Qubrusna gacantooda ku sii hadhay; heshiis nabadeed oo lala galay Fenisiya 1573 ayaa taas si rasmi ah u aqoonsaday.

Dhinacyada kale ee siyaasadda dibedda

Xilligiisa waxaa sidoo kale la isku dayay olole dhanka waqooyi-bari ah oo la xidhiidha Astrakhan iyo qorshe kanaal lagu xidho wabiyada Don iyo Volga, taasoo dhammaystirmi weyday. Dhinaca galbeedka Bahdhexe, 1574 ciidamada Cusmaaniyiinta ayaa Tuunis dib uga qabsaday Isbaanishka, taasoo xoojisay xakamaynta xeebaha Waqooyiga Afrika. Isaga oo xukunka hayana waxaa la sii socday xidhiidhka ganacsi iyo mid siyaasadeed oo la leeyahay Faransiiska.

Dhaqan iyo dhismayaal

Magaciisa waxaa lala xidhiidhiyaa masjidka Selimiye ee Edirne, oo uu naqshadeeyay injineer-dhismeedka Mimar Sinaan. Dhismahaas — oo Sinaan laftiisu tilmaamay inuu ka mid yahay shaqadiisa ugu qaan-gaadhsan — waxaa loo arkaa mid muujinaya heerkii sare ee farshaxanka dhismaha Cusmaaniyiinta ee qarnigii 16-aad.

Geerida iyo ku-xigeenka

Saliim labaad wuxuu dhintay 1574, waxaana carshiga ku beddelay wiilkiisa Muraad saddexaad. Hooyada Muraad, Nurbanu Sultan, ayaa xilligii xigay saameyn ku yeelashay maamulka guriga boqortooyada. Taariikhyahannada qaar magaca 'Sarı Selim' (Saliim cascade/casaanka) ayay u isticmaalaan; naanaysyo kale oo dhaleeceyn ah oo isaga la xidhiidhiyay waxay inta badan ka soo jeedaan ilo dibadeed oo eexasho leh, mana aha xog la hubo.