Sambab

Sambabku (sidoo kale loo qoro sanbab) waa xubin neefsasho oo ku taal xabadka. Aadanaha iyo naasleyda kale waxay leeyihiin laba sambab, mid midig iyo mid bidix, oo ku dhex jira godka xabadka labada dhinac ee wadnaha. Shaqada aasaasiga ah ee sambabku waa isweydaarsiga gaasaska: hawada la neefsado waxaa laga qaadaa ogsijiin oo dhiigga la geliyaa, dhiiggana waxaa laga saaraa kaarboon dioksiid oo dibadda loo neefsado.

Sambabku isagu ma leh murqo uu isku kiciyo. Neefsashada waxaa fuliya diaphragm-ka (murqa xijaabka ah ee kala qaybiya xabadka iyo caloosha) iyo murqaha ku dhex yaal feeraha. Marka murqahaasi is qaadaan, cadaadiska godka xabadka wuu yaraadaa, hawaduna sambabka way soo gashaa.

Qaab-dhismeedka

Hawada waxay ka soo gudubtaa sanka ama afka, kaddibna hunguriga hawada (trachea), oo u kala baxa laba bronchus, mid sambab kasta gala. Bronchus kastaa wuxuu u kala tagaa laamo yaryar (bronchioles) illaa ay ku dhammaadaan kiish yaryar oo la yiraahdo alveoli. Alveoli-ga ayaa meesha dhabta ah ee gaasku ka gudbo, maxaa yeelay derbigoodu aad buu u khafiif yahay waxaana ku wareegsan xidido dhiig oo aad u yaryar (capillaries).

Sambabka midig badanaa wuxuu leeyahay saddex qaybood (lobes), kan bidixna laba, maxaa yeelay wadnaha ayaa dhinaca bidix meel ka qaata. Labada sambab waxaa ku duudduuban laba lakab oo xuub ah oo la yiraahdo pleura, dhexdoodana waxaa ku jira dareere yar oo yareeya xoqiddda marka la neefsado.

Shaqooyinka kale

Sambabku ma kaliya isweydaarsiga gaaska. Wuxuu ka qayb qaataa xakameynta heerka aashitada dhiigga (pH), isagoo saarista kaarboon dioksiidka ku beddela. Wuxuu kaloo caawiyaa difaaca jirka: xuubka bronchus-yada ku jira wuxuu soo saaraa xabag qabata boodhka iyo jeermiska, timo yaryarna (cilia) ayaa kor u riixa si loo saaro.

Cudurada iyo waxyeelada

Xaaladaha sambabka saameeya waxaa ka mid ah oof-wareenka (pneumonia), qaaxada (TB), asmada, cudurka neefta xannibma ee muddada dheer (COPD), iyo kansarka sambabka. Sigaar-cabbidda, qiiqa shidaalka iyo boodhka shaqo-goobeedku waxay kordhiyaan halista qaar badan oo ka mid ah. Baaritaanka waxaa badanaa lagu sameeyaa raajo xabadeed, CT scan, iyo tijaabooyin cabbiraya awoodda neefsashada.