San

San waa xubinta wejiga ee ku taal bartamaha, oo ah albaabka koowaad ee hawada gasho jirka. Waxay leedahay laba dul (godad) oo hawada mareyso, iyo daloolka gudaha ah oo la yiraahdo boosaska sanka. San waxay isku dartaa laba shaqo: neefsasho iyo urta (dareenka urta).

Qaab ahaan, sanka waxaa ka kooban lafo dhaadheer oo xagga sare ah iyo cartilage (kartilaj — jaan adag oo laab-laabma) oo xagga hoose iyo dhinacyada. Sababtaas ayaa keenta in qaybta sare ay ka jabto lafta, halka qaybta hoose ay laabanto marka lagu riixo.

Qaab-dhismeedka

Godka sanka waxaa u kala qeybiya derbi dhexe (septum) oo ka kooban laf iyo cartilage. Gudaha waxaa ka taagan qaybo galoofle ah (turbinates) oo kordhiya bedka gudaha si hawada loo diirin karo. Dusha gudaha waxaa dahaadhay maqaar qoyan oo xannaano ah (mucosa) oo soo saara xab (mucus).

Sanka waxaa ku xiran godad hawo ah oo ku dhex yaal lafaha wejiga iyo foolka, oo loo yaqaan sinuses. Godadkaas waxay hawada u marsiiyaan sanka, waxayna saameeyaan codka. Marka ay barar ku dhaco, dhibaatada la yiraahdo sinusitis ayaa dhalata.

Shaqada neefsashada

Marka hawo la neefsato sanka, saddex shaqo ayaa dhacda: hawada waxaa la diirsiiyaa, waxaa lagu daraa qoyaan, waxaana laga shaandheeyaa boodh iyo walxo yaryar. Timaha yaryar (cilia) iyo xabka ayaa qabtaan walxaha, kadibna u soo celiyaan xagga cunaha halkaas oo la liqo ama la tufo. Neefsashada afka ayaa shaandheyntan seegta, taasina keentaa in hawo qalalan oo aan la shaandhayn ay gaarto sanbabada.

Dareenka urta

Xagga sare ee godka sanka waxaa yaal bar yar oo unugyo dareen ah (olfactory epithelium). Molecule-yada ur leh marka ay ku milmaan xabka, waxay xiisadiyaan unugyadaas, kadibna signal-ka wuxuu maraya neerfaha urta oo tooska u gaadha maskaxda. Urta waxay si weyn ku lug leedahay dhadhanka — marka sanka xiran yahay, cuntada dhadhankeeda wuu yaraada.

Dhibaatooyin caadi ah

Xanuunnada sanka waxaa ka mid ah: hargab iyo caabuq oo keena xiritaan, xasaasiyad (allergic rhinitis), qulqul dhiig oo sanka ka yimaada (epistaxis), qalloocnaanta derbiga dhexe, iyo barar ama xabag (polyps) oo hawada xannibta. Jab sanka ku dhaca waa mid ka mid ah jabinta lafaha wejiga ee inta badan dhacda.