Sarajevo

Sarajevo waa caasimadda iyo magaalada ugu weyn Bosnia iyo Herzegovina. Waxay ku taal dooxo buuro ku wareegsan yihiin oo ku yaal bartamaha dalka. Magaalada waxay xarun u tahay dawladda dhexe, Federaasiyada Bosnia iyo Herzegovina, iyo Kantoonka Sarajevo (kantoon = gobol maamul oo madax-bannaanida qaar leh).

Taariikh ahaan Sarajevo waxay ahayd goob ay isku dhaceen oo ay isku darsameen dhaqamada Islaamka, Ortodokska, Kaatooligga iyo Yuhuudda. Qarnigii 20-aad waxay laba jeer noqotay bar diirada caalamka lagu hayo: 1984-kii markii ay martigelisay Ciyaaraha Olombikada Qaboobaha, iyo 1992–1996 markii ay ku jirtay go'doomin militari oo dheer.

Juqraafi iyo qaab-dhismeed

Magaaladu waxay ku fidsan tahay dooxada Wabiga Miljacka, iyadoo buuro ka hareeraysan yihiin dhinacyada badankood. Qaabkan dooxo ah wuxuu keenaa in xilliga jiilaalka hawada wasakhaysan ay ku xayirmato magaalada muddo maalmo ah marka dabayshu joogsato. Barnaamijka Deegaanka ee Qaramada Midoobay (UNEP) wuxuu Sarajevo ku tiriyay magaalooyinka gobolka ee hawadoodu ugu daran xilliga qaboobaha, isagoo ilaha ugu waaweyn ku sheegay kulaylinta guryaha oo qoryo iyo dhuxul ku shaqeysa, gaadiid duq ah iyo warshado.

Aasaaska iyo xilligii Cusmaaniyiinta

Magaalada casriga ah waxaa la xiriiriyaa Isa-beg Ishaković, oo ahaa taliye Cusmaani ah oo gobolka Bosnia maamulay. Ilo taariikheed waxay sheegayaan in aasaaska magaalada uu dhacay qiyaastii 1461, iyadoo la dhisay masaajid, suuq iyo hoy socoto — kuwaas oo noqday xudunta magaalada. Magaca Sarajevo wuxuu ka soo jeedaa erey Turki ah oo la xiriira 'saray' (guri maamul).

Olombikada 1984

Bishii Febraayo 1984 Sarajevo waxay martigelisay Ciyaaraha Olombikada Qaboobaha ee XIV-aad, iyadoo markaas ka tirsanayd Yugoslavia. Waxaa la dhisay garoomo cusub oo ku yaal buuraha ku xeeran, sida Jahorina iyo Bjelašnica. Ciyaaruhu waxay ahaayeen kuwii ugu horreeyay ee lagu qabto dal hantiwadaag ah oo xilligaas jiray, waxaana ka qayb galay ururo Olombik oo markii ugu horreysay soo galay tartanka qaboobaha.

Go'doominta 1992–1996

Ka dib markii Bosnia iyo Herzegovina ay ku dhawaaqday madax-bannaani, ciidamada Serbiyiinta Bosnia ee buuraha ku wareegsan waxay bilaabeen weerar iyo xannibaad ku aaddan magaalada laga bilaabo 5 Abriil 1992 ilaa 29 Febraayo 1996. Muddadan dheer waxaa lagu tilmaamaa go'doonkii ugu dheeraa taariikhda Yurub ee casriga ah. Qayb weyn oo dhismayaasha magaalada ah ayaa waxyeelo gaartay.

Maxkamadda Caalamiga ah ee Dembiyada Yugoslavia hore (ICTY) ayaa dacwado la xiriira go'doonka dhageysatay. Taliyihii Sarajevo-Romanija Corps, Stanislav Galić, waxaa lagu helay masuuliyad ku aaddan olole toogasho iyo qoryo culus oo lagu beegsanayay dadka rayidka ah; maxkamadda racfaanku waxay xukuntay xabsi daa'in.

Dadka iyo dhaqanka

Tirakoobkii qaranka ee 2013 wuxuu ahaa kii ugu horreeyay tan iyo 1991. Sida uu qoray keydka tirakoobka ee citypopulation.de oo ku salaysan xogta hay'adaha tirakoobka ee Bosnia, degmooyinka magaalada Sarajevo waxay lahaayeen qiyaastii 275,000 oo qof, halka Kantoonka Sarajevo uu ka badnaa 400,000. Qayb ka mid ah degaannadii hore ee Sarajevo hadda waxay ka tirsan yihiin Republika Srpska oo loo yaqaan 'Sarajevo Bari' (Istočno Sarajevo).