Saxaabi

Saxaabi (jamac: Saxaabo ama Asxaab) waa eray Carabi ah oo ka soo jeeda xididka "suxbah" oo micnihiisu yahay saaxiibtinimo ama la socod. Erayga waxaa loogu talagalay qofkii la kulmay Nabi Muxammad, isaga oo Islaamka rumeeyay, kuna dhintay diintaas. Haweenka waxaa lagu magacaabaa Saxaabiyad.

Saxaabada waxay door weyn ka qaateen gudbinta xogta diinta: Qur'aanka xafididdiisa iyo qorista, iyo weriddii hadalka iyo falalka Nabiga (xadiiska). Sababtaas awgeed, cilmiga xadiiska waxaa ka jira laan gaar ah oo lagu barto taariikh nololeedkooda, oo la yiraahdo "cilmu rijaal" ama "macrifatu al-saxaabah".

Qeexidda iyo khilaafka ku saabsan

Culimada Islaamku kuma wada raacsana xadka qeexidda. Qaar badan oo ka mid ah culimada xadiiska waxay qaateen qeexid ballaaran: qof kasta oo arkay Nabiga isagoo mu'min ah, xitaa haddii ay ahayd kulan gaaban. Kooxo kale waxay shuruudeeyeen in la socod dheer ama wax-ka-baridd la yeesho. Sidoo kale waxaa jira dood ku saabsan kuwii yaryaraa markii Nabigu dhintay.

Kala qaybinta iyo tirada

Culimadu waxay Saxaabada u kala saareen daraajooyin, iyadoo la eegayo waqtiga Islaamka la qaatay iyo dagaalladii ay ka qayb galeen. Waxaa caan ku ah kuwii hore ee Makka Islaamka ku qaatay, kuwii Xabashida u hijroodey, kuwii dagaalkii Badar ka qayb galay, iyo kuwii ballanka Xudaybiyah galay. Kuwii Makka ka soo haajiray waxaa la yiraahdaa Muhaajiriin, kuwii Madiina ku hoy siiyayna Ansaar.

Mowqifka madaahibta

Suniga guud ahaan waxay qabaan in Saxaabadu dhammaantood cadaalad leeyihiin marka la eego weridda xogta, taasoo micnaheedu yahay in weriddoodu la aqbalo. Shiicadu waxay leeyihiin mowqif kala duwan: qaar ka mid ah Saxaabada aad bay u sharfaan, gaar ahaan ehelka Nabiga, halka ay kuwo kalena dib uga eegayaan doorkoodii siyaasadeed ee ka dib geerida Nabiga. Kala duwanaanshahani wuxuu ka mid yahay arrimaha ugu waaweyn ee kala saara labada dhinac.

Buugaagta taariikh nololeedka

Waxaa la qoray buugaag badan oo u gaar ah kaydinta magacyada iyo taariikh nololeedka Saxaabada. Kuwan waxay caadi ahaan magacyada u habeeyaan sida alifbeetada ama qaybo (tabaqaat), waxayna sheegaan xigasho, waqtiga Islaamka la qaatay, dagaalladii la galay, iyo goobtii uu qofku ku geeriyooday. Ilaha noocan ah ayaa aasaas u ah cilmiga is-barbardhiga weriyayaasha.