Saxanka Waqooyiga Ameerika
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
52 luqadood
Saxanka Waqooyiga Ameerika (Ingiriisi: North American Plate) waa mid ka mid ah saxammada waaweyn ee tectonic-ga. Saxan tectonic waa gogol adag oo ka kooban qolofta Dhulka iyo qaybta sare ee mantel-ka, taasoo si tartiib ah ugu dhaqaaqda dusha lakabka hoos yaal ee dabacsan.
Saxankan wuxuu qariyaa qaaradda Waqooyiga Ameerika, Greenland, iyo qayb weyn oo Badweynta Atlantikada ee waqooyi-galbeed ah, oo ay ku jiraan qaar ka mid ah jasiiradaha Kaaribiyaanka iyo bariga Siberiya qaybo ka mid ah. Sidaas darteed wuxuu leeyahay labada nooc ee qolofta: qolofta qaaradeed iyo tan badeed.
Xuduudaha
Dhinaca bari, xuduudku waa Tuurta Dhexe ee Atlantikada (Mid-Atlantic Ridge), oo ah xudud kala-fidsan: qolof cusub oo badeed ayaa halkaas ka dhalata, saxanka Waqooyiga Ameerika iyo saxammada Yurubta iyo Afrikana way iska durkaan. Dhinaca galbeed, xuduudku wuxuu kala duwan yahay: qaybo waa xudud isku-sii-shiiq ah (transform), qaarna waa halkii saxammo kale hoos ugu dhacayaan (subduction).
Jeexdinta San Andreas ee California waa tusaalaha ugu caansan ee xudud isku-sii-shiiq: saxanka Baasifigga iyo saxanka Waqooyiga Ameerika way is dhaafsiiyaan, taasoo keenta dhulgariir soo noqnoqda. Waqooyiga sare, agagaarka Alaska iyo Jasiiradaha Aleutian, saxanka Baasifigga wuxuu hoos u galaa saxanka Waqooyiga Ameerika, halkaasoo la arko qulqulo iyo dhulgariiro waaweyn.
Dhaqdhaqaaqa
Saxanku guud ahaan wuxuu u socdaa jihada galbeed ilaa koonfur-galbeed, xawaare ah dhowr sentimitir sannadkii. Xawaarahaas waxaa lagu cabbiraa hab-raacyada GPS-ka iyo cabbirrada juquraafiyeed. Isbeddelka xuduudaha ayaa saameeya khatarta dhulgariirka ee galbeedka Waqooyiga Ameerika.
Taariikh juquraafiyeed
Saxanka Waqooyiga Ameerika wuxuu qayb ka ahaa qaaradaha waaweyn ee hore, gaar ahaan Laurasia, ka hor inta uusan Atlantikadu furmin. Kala-fidinta Atlantikada ayaa saxanka ka fogeysay saxanka Yurubta, geeddi-socod ilaa maanta socda.