Saytuun

Saytuun (Psidium) waa genus (koox nooc-isku-dhow oo dhirta lagu kala saaro) ka tirsan qoyska Myrtaceae. Waxaa ku jira geedo yaryar iyo geedo-dhaadheer oo asal ahaan ka soo jeeda gobollada kulaylaha iyo kulaylaha-hoose ee Ameerikada Dhexe, Koonfurta Ameerika iyo Karibiyaanka. Midhaha noocyada qaarkood ayaa afafka kale lagu magacaabaa guava.

Af-Soomaaliga dhexdiisa erayga 'saytuun' waxaa loo isticmaalaa midhaha guava-da, gaar ahaan gobollada ay beerashadu ka jirto sida webiyaasha Shabeelle iyo Jubba. Erayga isku magaca ah ayaa meelo kale looga jeedaa geedka olive-ka, sidaas awgeed macnaha waxaa lagu kala saaraa siyaaqa hadalka.

Sifooyinka dhirta

Dhirta Psidium waxay caadi ahaan yihiin geedo dherer dhexdhexaad ah oo jirridkoodu leeyahay qolof jilicsan oo iska diirata, midabkeedana u dhow yahay boodhe-cagaar. Caleemaha waxay ku yaalliin qaab is-hor-fadhi (opposite), waana kuwo adag oo xarkaha caleenta si cad uga muuqdaan. Ubaxyadu waa cadaan, waxayna leeyihiin tiro badan oo xudduuro (stamens) ah oo firdhisan.

Midhuhu waa berry — midho jilicsan oo abuur badan qaba. Marka la bislaado, hoosta qolofta waxaa ku jira hilib midabkiisu noqon karo caddaan, casaan ama huruud. Abuurka yaryar ee adag ayaa badanaa ku dhex firirsan bartamaha midhaha.

Noocyada caanka ah

Noocyada ugu badan ee la beerto waa Psidium guajava, oo ah guava-da caadiga ah, iyo Psidium cattleyanum, oo loo yaqaan guava-da istarabeeriga ah. Psidium guajava ayaa lagu faafiyey inta badan gobollada kulaylaha ee Aasiya, Afrika iyo Baasifigga, waana kan midhihiisa suuqa lagu iibiyo.

Isticmaalka iyo faafitaanka

Midhaha cayriin ahaan waa la cunaa, waxaana laga sameeyaa casiir, malmalaato iyo miro qalajisan. Caleemaha qaar meelaha waxaa loogu isticmaalaa shaah dhaqameed. Sababtoo ah dhirtu si dhakhso ah ayay isu tarantaa oo shimbiruhu abuurka fidiyaan, jasiiradaha qaar Psidium cattleyanum waxaa loo tiriyaa dhir soo-galooti ah oo cadaadis ku ah dhirta asalka u ah goobta.