Senofoobiya

Senofoobiya (Ingiriisi: xenophobia) waa dabeecad iyo hab-fikireed lagu neceb yahay ama looga cabsado dadka loo arko inay ka soo jeedaan meel kale ama koox kale. Erayga wuxuu ka soo jeedaa laba eray oo Giriig ah: xenos (shisheeye, marti) iyo phobos (cabsi). Waxa la tilmaamo shisheeye ma aha oo kaliya dad qaba dhalasho kale; waxaa sidoo kale lagu tirin karaa dad muddo dheer ku noolaa dalka laakiin lagu aqoonsado af, diin, midab ama asal kale.

Senofoobiya waxay ku muuqataa heerar kala duwan: hadal iyo sheeko-xumo, takoorid shaqo iyo guri, cadaadis siyaasadeed, iyo xadgudubyo rabshado leh. Sida caadiga ah waxay ku xoogaysataa xilliyada dhaqaalaha uu adkaado ama marka tirada dadka soo galaya ay kordho, maadaama koox gudaha ah ay dhibaatooyinka ku sheegto dadka cusub.

Micnaha iyo xudduudaha erayga

In kasta oo dhammaadka erayga uu yahay "-foobiya", senofoobiya laguma qeexo caafimaad-dhimirka sida cudur cabsi gaar ah. Waxay badanaa tahay dabeecad bulsheed iyo siyaasadeed. Waxay la xiriirtaa laakiin kama mid aha midab-takoorka (racism), oo ku salaysan aragti isir; senofoobiya waxay diiradda saartaa "ka-tirsanaanta" dalka ama bulshada, halka mid ka mid ah dhaqanka ah ee "nativism" uu si toos ah u doorbido dadka asal ahaan halkaas ku dhashay. Marar badan saddexdan way is dul saarnaadaan.

Sida ay u samaysanto

Cilmi-baarayaasha bulshadu waxay tilmaamaan dhowr wado. Mid waa tartanka kheyraadka: shaqo, guri iyo adeegyo caafimaad marka ay yaraadaan. Mid kale waa in aqoonsiga kooxeed la ilaaliyo iyadoo la sameeyo xad u dhexeeya "annaga" iyo "iyaga". Warbaahinta iyo hadalka siyaasiyiinta ayaa awood u leh inay xoojiyaan ama dejiyaan aragtidaas, tusaale ahaan marka soo-galootiga si joogto ah loogu xiro amni-darro ama dembi.

Muuqaalada iyo saamaynta

Muuqaalada caadiga ah waxaa ka mid ah: diidmo shaqo ama kiro; kicin la beegsanayo dukaamada ganacsatada shisheeye; sharciyo hijiraad oo adag; iyo weerar jireed. Saamaynta waxaa ka mid ah in dadka la beegsado ay ka baxaan suuqa shaqada rasmiga ah, ay ka fogaadaan adeegyada caafimaad iyo booliska, iyo in isku-dhafka bulshada uu yaraado. Dowladaha qaar waxay sameeyeen sharciyo mamnuucaya hadalka nacaybka iyo takoorka shaqada, laakiin dhaqan-gelinta way kala duwan tahay.