Seroofiit

Seroofiit (xerophyte) waa dhir la qeexay inay ku noolaan karto deegaanno biyaha ay ku yar yihiin, sida saxaraha, dhul-baadiyaha qallalan iyo buuraha dhagaxaysan. Erayga wuxuu ka soo jeedaa afka Giriigga: 'xeros' oo micnihiisu yahay qallalan, iyo 'phyton' oo micnihiisu yahay dhir.

Seroofiitku ma aha koox hal asal ah leh oo laga soo farcamay dhir keliya. Waa qeexid deegaan ku salaysan: dhir badan oo qoysas kala duwan ka soo jeeda ayaa si gooni gooni ah u yeeshay astaamo la mid ah, maxaa yeelay cadaadis deegaan isku mid ah ayaa saameeyay. Tusaale caan ah waa kaktus (Cactaceae) ee Ameerika iyo euphorbia-yada Afrika: muuqaalkoodu isku dhow yahay, laakiin xidhiidhka farcanka way ka fog yihiin.

Habka ay biyaha ku ilaaliyaan

Sida ugu weyn ee shaqada ay ku dhisan tahay waa yaraynta biyaha ku lumaya uumi-baxa (transpiration), iyo kaydinta biyaha marka ay la heli karto. Astaamaha inta badan la arko waxaa ka mid ah: caleemo yar ama qodxo u beddelan, si dusha sare ee biyo lumiyaa hoos u dhaco; jilif (cuticle) qaro weyn oo shaaha leh oo caleenta dahaadha; furimaha neefsashada (stomata) oo tiro ahaan yar, ama godad hoos u dhacay, ama habeenkii keliya furma; iyo timo caddaan ah oo dusha ku yaal oo hawada qoyan ku hayn karta.

Qayb kale ayaa xididdada ku tiirsan. Dhir qaar waxay leeyihiin xidid dheer oo si toos ah hoos u socda ilaa biyaha dhulka hoostiisa ah, dhirta kalena xididdo yar oo dusha sare ku baahsan si ay roob kooban degdeg ku qabtaan. Dhirta biyo-kaydsata (succulents) waxay caleemaha ama jirridda ka dhigtaa maqaan biyo lagu kaydiyo.

Habka kiimikada nolosha

Dhir badan oo saxaraha ah waxay isticmaashaa habka fotosintaysiska loo yaqaan CAM (Crassulacean Acid Metabolism). Habkan waxay kaarboon-laba-ogsaydhka qabtaa habeenkii marka hawada ay ka qabow tahay, ka dibna maalintii, iyadoo furimaha xidhan yihiin, ayaa u isticmaashaa fotosintaysiska. Sidaas ayay biyo yar ku lumisaa halkii unug kaarboon ah. Habka C4 sidoo kale waa mid ka caawiya dhirta kulaylka iyo iftiinka badan.

Kala saarid iyo erayo la xidhiidha

Seroofiitka waxaa lala barbar dhigaa mesoofiit (dhir biyo dhexdhexaad ah u baahan) iyo haydroofiit (dhir biyaha ku dhex nool). Dhirta xeebta iyo dhulka cusbo leh ee la yiraahdo haaloofiit ayaa marmar leh astaamo la mid ah seroofiitka, maxaa yeelay cusbada waxay adkaysa inay biyaha ka nuugto ciidda. Qaybo kale oo la sheego waxaa ka mid ah dhirta biyo-kaydsata iyo dhirta dhaqso ku dhamaystirta wareegga noloshooda xilliga roobka.