Shaaficiya

Shaaficiya waa madhab (dariiqa fiqi oo sharciga Islaamka lagu fahmo) ka mid ah afarta madhab ee caanka ah ee Ahlu-Sunna. Waxaa la nisbeeyaa Muxammad bin Idriis al-Shaafici, oo ku dhintay Masar qarnigii saddexaad ee Hijriga (bilowgii qarnigii sagaalaad ee miilaadiga). Madhabku wuxuu hab u dhigay sida xukunnada sharciga looga soo saaro Quraanka, Sunnaha, ijmaaca (isku raacga culimada) iyo qiyaaska (isbarbardhigga).

Shaaficiya waxay caan ku tahay in ay xoogga saartay habraaca aasaasiga ah (usuul al-fiqh) ee lagu kala saarayo ilaha xukunka. Buugga 'al-Risaala' ee al-Shaafici waxaa loo tixgeliyaa mid ka mid ah qoraalladii ugu horreeyay ee si nidaamsan u qeexa habkaas. Maanta madhabku wuxuu ka jiraa Bariga Afrika, Geeska Afrika, Yemen, qaybo ka mid ah Masar iyo Shaam, iyo Koonfur-bari Aasiya.

Aasaasaha iyo taariikhda hore

Al-Shaafici wuxuu wax ka bartay culimo kala duwan, oo ay ku jiraan Maalik bin Anas ee Madiina iyo culimada Ciraaq ee ku dhaqmayay habka ehlu-ra'yi. Isku darkiisa labada dhaqan — dhaqanka xadiiska ee Xijaas iyo habka caqli-fikirka ee Ciraaq — ayaa noqday astaanta madhabka. Warbixinnada dhaqameed waxay ku kala qaybiyaan aragtiyihiisa qawlkii hore (qadiim) ee Ciraaq iyo qawlkii dambe (jadiid) ee Masar; guud ahaan kan dambe ayaa madhabka lagu dhaqmaa.

Ilaha xukunka

Madhabku wuxuu marka hore ka soo qaataa Quraanka iyo Sunnaha. Haddii aan xal cad laga helin, waxaa la raacaa ijmaaca, kadibna qiyaaska. Shaaficiya waxay xoojisaa in xadiis sax ah oo keli ah (khabar al-waaxid) uu xujo yahay, waxayna ka yara adkeysi badan tahay isticmaalka istixsaanka (doorbidid caqli ku salaysan) marka la barbardhigo qaar ka mid ah madhabyada kale.

Buugaagta iyo culimada

Ka dib al-Shaafici, madhabka waxaa horumariyay culimo tiro badan oo qoray sharraxaad iyo koobid. Waxaa ka mid ah al-Muzani, al-Nawawi iyo al-Raafici, kuwaas oo aad u saameeyay fatwada rasmiga ah ee madhabka. Buugaag koobis ah sida 'Minhaaj al-Taalibiin' iyo qoraallo la mid ah ayaa qarniyo lagu barayay dugsiyada Shaaficiga ah.

Faafitaanka iyo Soomaaliya

Shaaficiya waa madhabka ugu badan ee Soomaalida iyo guud ahaan Geeska Afrika, sidoo kale xeebaha Bariga Afrika. Ganacsiga badda ee Badweynta Hindiya, iyo xiriirka Yemen, ayaa qayb ka ahaa sida madhabku u faafay. Waxbarashada dhaqameed ee Soomaalida — sida dugsiga Quraanka iyo halqadaha fiqiga — waxay inta badan raacdaa qoraallada Shaaficiga.