Shaarbo

Shaarbo (waxaa sidoo kale loo yaqaan shaarib) waa timaha ku baxa meesha u dhaxaysa sanka iyo bushinta sare. Waxay inta badan ka muuqataa raggii gaaray da'da qaan-gaarnimada, maadaama kobcintooda ku xidhan tahay hormoonnada lab sida testosterone. Timahan waa kuwo la jari karo, la xiirto ama la qurxin karo, taasina waxay ka dhigaysaa mid ka mid ah astaamaha jidhka ee dadku had iyo jeer ku dhex galaan doorasho shakhsi ah.

Shaarbada looma tixgeliyo oo keliya astaan bayooloji ah. Bulshooyin badan waxay u adeegsadaan calaamad da', xirfad, diin, ciidan, ama isku-xidhnaan koox. Sidaas darteed qaabab kala duwan oo shaarbo ah waxay soo baxeen waqti kasta iyo gobol kasta, oo qaar noqdeen astaan caan ah.

Bayooloji iyo kobcinta

Timaha wejiga waxay ka baxaan xidid-timo (follicles) ku yaal maqaarka. Marka qofka gaaro qaan-gaarnimada, hormoonnada waxay timaha jilicsan u beddelaan kuwo adag oo madow ama midab kale leh. Xawaaraha kobcinta, qaro-weynaanta iyo cufnaanta way kala duwan yihiin qof-qofka, waxayna saameyn ku leeyihiin hidde-sidaha (genetics) iyo da'da. Qaar ka mid ah ragga shaarbo cufan bay yeeshaan, qaar kalena way khafiif tahay ama meelo ka maran tahay.

Qaabab caan ah

Waxaa jira qaabab magac gaar ah leh. Kuwa la yaqaan waxaa ka mid ah shaarbada dhuuban oo si toosan loo jaray, tan ballaadhan ee bushinta oo dhan daboolaysa, iyo tan dhamaadyadeeda kor loo laalaabay oo shaah ama saliid lagu qabto. Waxaa kaloo jira qaabab aad u yaryar oo hoosta sanka ku ekaan, taas oo qarnigii 20-aad noqotay astaan siyaasadeed la xasuusto. Qaabab kale waxay ku xidhan yihiin garka, oo shaarbada iyo garka isku xidhan yihiin.

Dhaqan iyo bulsho

Gobollo badan oo Bariga Dhexe, Afrika iyo Aasiya ah, timaha wejiga waxay leeyihiin macne bulsheed weyn. Waxaa ka mid ah in shaarbada lagu tilmaamo sharaf ama madax-nimo, oo mararka qaar la adeegsato dhaarasho ama caay ku xidhan. Ciidammada dalal badan waxay xeerar leeyihiin oo qeexaya inta la ogol yahay ee timaha wejiga, gaar ahaan sababo la xidhiidha qalabka difaaca sanka iyo afka. Dhinaca diintana, waxaa jira caadooyin iyo fatwooyin kala duwan oo ku saabsan xiiridda ama sii daynta shaarbada iyo garka.

Daryeel

Shaarbada waxaa lagu ilaaliyaa mishaar yar, maqas, mishiin timo-jare, ama qalin-xiir. Waxaa kale oo jira saliid iyo waax gaar ah oo qaabka lagu qabto. Nadaafadda waa muhiim maadaama cunto iyo qoyaan ku hoos harin karto timaha.