Shabakadda Kumbuyuutarrada

Shabakadda kumbuyuutarrada waa laba ama in ka badan oo aalado xisaabeed ah oo isku xiran si ay xog u kala wareegaan oo ay u wadaagaan kheyraad sida faylal, daabacaad iyo xiriirka internetka. Xiriirka waxaa lagu sameeyaa fiilooyin naxaas ah, fiilooyin iftiin (fiber optic), ama hirar radiyoow oo aan fiilo lahayn.

Aaladda kasta oo shabakadda ku jirta waxaa loo yaqaan 'node' ama qanjidh. Si ay isku fahmaan, waxay raacaan xeerar la isku raacay oo la yiraahdo borotokool (protocol). Borotokoolku wuxuu qeexayaa sida xogta loo qaybiyo, loo cinwaamiyo, loona hubiyo in ay si sax ah u gaartay.

Noocyada iyada oo ku saleysan baaxadda

LAN (Local Area Network) waa shabakad ku koobtan hal dhisme ama xafiis. WAN (Wide Area Network) waxay isku xirtaa meelo kala fog, sida magaalooyin ama dalal. Waxaa kale oo jira MAN oo magaalo gaar ah ku eg, iyo PAN oo ku eg meel qofka u dhow sida xiriirka Bluetooth.

Qaab-dhismeedka iyo borotokoolada

Shabakadaha casriga ah badanaa waxay ku shaqeeyaan qaab lakab-lakab ah. Moodalka TCP/IP wuxuu leeyahay lakabyo ay ka mid yihiin lakabka xiriirka, lakabka internetka (IP), lakabka gaadiidka (TCP ama UDP), iyo lakabka codsiga. Moodalka OSI wuxuu leeyahay toddoba lakab, waxaana badanaa loo isticmaalaa waxbarasho iyo sharraxaad.

Cinwaanka IP wuxuu aqoonsadaa aalad kasta oo shabakadda ku jirta. Nidaamka DNS wuxuu magacyada websaydhka u beddelaa cinwaanno IP ah. Aaladaha router-ka ah ayaa go'aamiya waddada ay xogtu marto inta u dhaxaysa shabakado kala duwan, halka switch-ku uu xogta u kala qaybiyo aaladaha shabakadda hoose.

Amniga

Sababtoo ah xogtu waxay marta waddooyin badan, waxaa loo baahan yahay ilaalin. Habab caadi ah waxaa ka mid ah qarsoodiga (encryption) sida TLS, firewall-ka oo xakameeya taraafikada gelaysa iyo baxaysa, iyo nidaamyada xaqiijinta isticmaalaha. Weerarrada caanka ah waxaa ka mid ah dhegeysiga xogta iyo weerarrada adeeg-diidka (DDoS).