Shakhsiyadda

Shakhsiyadda (Ingiriisi: personality) waa isku-darka qaababka joogtada ah ee qofku ku fikiro, ku dareemo oo ku dhaqmo. Waxay ka duwan tahay xaalad-maskaxeed ku meel gaar ah, maxaa yeelay waxay muuqataa waqti dheer iyo xaalado kala duwan. Cilmi-nafsiga waxaa loo isticmaalaa in lagu sharraxo sababta ay dad isku xaalad ku jira ugu falceliyaan siyaabo kala duwan.

Baaritaanka shakhsiyadda waa laan ka mid ah cilmi-nafsiga. Waxay isku daydaa in ay cabbirto kala duwanaanshaha shakhsiyeed, sharraxdo asalkiisa (hidde iyo deegaan), oo ay saadaaliso dhaqan mustaqbal, sida guusha shaqada ama xiriirada bulshada.

Fikradaha aasaasiga ah

Erayga 'sifo' (trait) wuxuu tilmaamayaa qayb la cabbiri karo oo joogto ah, tusaale ahaan bidixnimo-bulsheed ama walaac. Erayga 'dabeecad dhalasho' (temperament) wuxuu tilmaamayaa qaybaha hore u muuqda ee carruurnimada oo aasaas bayoolaji leh. 'Dabci' (character) badanaa waxaa loo adeegsadaa dhinaca akhlaaqda iyo qiyamka.

Qaababka cabbiraadda

Qaabka ugu caansan maanta waa shanta sifo ee waaweyn (Big Five): furfurnaan khibrad (openness), miisaan-hawleed (conscientiousness), bidixnimo-bulsheed (extraversion), la-jaanqaadid (agreeableness), iyo deggenaansho-la'aan shucuureed (neuroticism). Qaababka kale waxaa ka mid ah nidaamka Eysenck oo saddex cabbir isticmaala iyo modelka Cattell oo tiro badan oo sifooyin ah kala saaray. Cabbiraadda waxaa badanaa lagu sameeyaa su'aalo qofku isku qiimeynayo, taas oo ay ku xiran tahay daacadnimada jawaabaha.

Aragtiyaha kala duwan

Aragtiyaha sifooyinka waxay diiradda saaraan qiyaasidda kala duwanaanshaha. Aragtiyaha maskax-falanqaynta, sida kuwa Freud, waxay soo jeediyeen qaybo maskaxeed oo aan miyir ahayn oo dhaqanka saameeya. Aragtiyaha bini'aadantinimada, sida kuwa Rogers iyo Maslow, waxay xoogga saaraan koritaanka qofka iyo isku-hirgelinta. Aragtiyaha bulsho-garasho waxay muhiim ka dhigaan barashada, xaaladda deegaanka, iyo aaminaadda qofku ku qabo awoodiisa.

Isbeddel iyo saameyn

Cilmi-baaris badan waxay muujisay in shakhsiyaddu ay xasilloon tahay dadka waaweyn, laakiin ay weli isbeddesho si tartiib ah: badanaa miisaan-hawleedka iyo la-jaanqaadidda ayaa da'da kordha. Daraasadaha mataanaha waxay soo jeediyeen in hidde iyo deegaan labaduba door ka qaataan. Kala duwanaanshaha dhaqameed ayaa sidoo kale saameeya sida sifooyinka loo muujiyo iyo sida loo qiimeeyo.