Sharci

Sharci waa nidaam xeerar ah oo qeexaya waxa la oggol yahay iyo waxa la mamnuucay, isla markaana ay hay'ado rasmi ah — sida maxkamadaha, booliska iyo maamulka dawladda — dhaqan-geliyaan. Sharcigu wuxuu qeexaa xuquuqda iyo waajibaadka shakhsiyaadka, ururrada iyo dawladda, wuxuuna sameeyaa habraac lagu xalliyo muranka.

Sharcigu wuxuu ka duwan yahay xeerarka anshaxa iyo caadooyinka bulshada sababtoo ah dhaqan-gelintiisa waxaa taageera awood rasmi ah oo ciqaab ama xukun soo rogi karta. Meelo badan, sharcigu wuxuu ku salaysan yahay dastuur — dukumeenti sare oo qeexaya qaab-dhismeedka dawladda iyo xadka awoodda.

Ilaha sharciga

Ilaha sharciga waxaa ka mid ah: sharciyada uu meel mariyo baarlamaanka ama hay'adda sharci-dejinta; dastuurka; xeerarka maamulka ee wasaaradaha soo saaraan; go'aannada maxkamadaha (gaar ahaan nidaamyada ku tiirsan tusaalaha xukunnada hore); caadooyinka la aqoonsan yahay; iyo heshiisyada caalamiga ah ee dawladdu saxeexdo. Dalal badan waxaa sidoo kale ilo sharci ah diinta, tusaale ahaan sharciga Islaamka ee arrimaha qoyska.

Qaybaha waaweyn

Caadi ahaan waxaa la kala saaraa sharciga guud (public law) iyo sharciga gaarka ah (private law). Sharciga guud wuxuu ka hadlaa xiriirka dawladda iyo shakhsiga, wuxuuna ku jiraan sharciga dastuuriga, sharciga maamulka iyo sharciga dembiyada. Sharciga gaarka ah wuxuu maamulaa xiriirka dadka dhexdooda: heshiisyada, hantida, qoyska iyo dhaawaca madaniga ah. Sharciga caalamiga ahi wuxuu maamulaa xiriirka dawladaha iyo hay'adaha caalamiga ah.

Nidaamyada sharci ee caalamka

Waxaa jira dhowr qoys oo sharci ah. Nidaamka sharciga qoran (civil law), oo ka soo jeeda dhaqanka Roomaanka, wuxuu ku tiirsan yahay kood la qoray. Nidaamka common law, oo ka soo jeeda Ingiriiska, wuxuu culays weyn saaraa xukunnada maxkamadaha ee hore. Nidaamka sharciga Islaamku wuxuu ku salaysan yahay Qur'aanka, Sunnada iyo aqoonta fiqiga. Dalal badan, oo Soomaaliya ka mid tahay, waxay isticmaalaan nidaam isku dhafan oo ka kooban sharci qoran, sharci Islaami ah iyo xeer dhaqameed.