Sheeko

Sheeko (narrative) waa qaab dhacdooyin la isku xidhiidhiyo oo si isku xigta loo soo bandhigo. Waxay leedahay dhacdooyin, jilayaal, waqti iyo meel, iyo qof sheegaya. Sheekadu waxay noqon kartaa mid la hindisay ama mid dhab ah oo taariikhi ah.

Sheekadu ma aha oo kaliya qaab suugaaneed. Waxaa loo isticmaalaa taariikhda, warbaahinta, sharciga, iyo caafimaadka. Meel kasta oo dad ay yidhaahdaan "waxaa dhacay sidan, kaddibna sidaas", waxaa jira qaab sheeko ah.

Qaybaha aasaasiga ah

Aqoonyahannada sheeko-baadhista waxay caadi ahaan kala saaraan laba heer. Heerka koowaad waa dhacdooyinka sida ay isku xigaan waqtiga (waxaa la yidhaahdaa qisada ama story). Heerka labaad waa habka la soo bandhigo — kala horreynta, dheerida, iyo cidda sheegaysa. Isla dhacdooyin ayaa loo sheegi karaa siyaabo kala duwan oo macne kala duwan bixiya.

Sheegaha iyo aragtida

Sheegahu waa codka sheekada soo gudbinaya. Wuxuu noqon karaa mid ka mid ah jilayaasha (aragti qof-koowaad), ama mid dibadda ka sheegaya (qof-saddexaad). Sheegaha qaar wax walba way og yihiin, kuwo kalena aqoontoodu waa xaddidan tahay. Aragtida la doorto waxay saameyn ku leedahay waxa akhristuhu ogaanayo iyo waqtiga uu ogaanayo.

Dhaqanka afka ah

Dhaqanka Soomaalida, sheekadu waa qayb ka mid ah suugaanta afka ah. Waxaa jira sheeko-xariiro (sheeko-abwaan oo carruurta loo sheego), sheeko taariikhi ah oo qabiilooyinka iyo beeraha ku saabsan, iyo sheekooyin bulsho oo qiyam iyo cibro wata. Sheekooyinkan waxaa lagu kaydiyaa xasuusta iyo ku-celcelinta, mar kastana wax yar way isbeddelaan marka la sheego.

Baadhista sheekada

Qarnigii 20-aad waxaa soo baxay cilmi u gaar ah oo lagu falanqeeyo qaab-dhismeedka sheekooyinka. Baadhayaashu waxay isku dayeen inay helaan xeer-hoosaadyo guud oo ka jira sheekooyin badan oo kala duwan, sida doorarka jilayaasha iyo tallaabooyinka ku celcelinaya. Isticmaalka sheekada ee siyaasadda iyo warbaahinta ayaa iyana noqday mowduuc baadhis oo gaar ah.