Shidaal

Shidaalka (petroleum, oo sidoo kale loo yaqaan saliidda ceyriinka ah) waa dareere dabiici ah oo ka kooban isku-dhafyo hydrokaarboon ah — kuwaas oo ah molecules laga sameeyay kaarboon iyo haydarojiin. Wuxuu ku urursan yahay dhagaxyada nuugta leh ee dhulka hoostiisa, badanaa qaybo kaydsan oo dabool dhagax ah ku hoos jiraan. Waxaa lagu soo saaraa ceelal la qodo, kadibna waxaa loo qaybiyaa badeeco kala duwan oo ay ka mid yihiin baamboor, naafto, keroosiin iyo gaas.

Shidaalku wuxuu asal ahaan ka yimid haraaga noolaha yaryar ee badda, gaar ahaan plankton, oo malaayiin sano ku hoos aasnaa lakabyo sedimentary ah. Kulaylka iyo cadaadiska ayaa noocyada bay'ada ku beddelay hydrokaarboon. Sababtaas awgeed waxaa loo tiriyaa tamar aan la cusboonaysiin karin muddo gaaban gudaheed.

Samaynta iyo raadinta

Shirkadaha iyo hay'adaha dowliga ah waxay adeegsadaan sahan juquraafi ah (geology) iyo qiyaas seismic ah — hab mowjado dhawaaq lagu diro dhulka hoostiisa oo laga eego sida ay uga soo laabtaan — si loo aqoonsado meelaha ay shidaalku ku jiri karo. Ka dib waxaa la qodaa ceel tijaabo ah. Haddii tirada iyo tayada ay ku filan tahay ganacsi ahaan, waxaa la bilaabaa soo saarid ballaaran.

Sifayn iyo badeecooyin

Saliidda ceyriinka ahi ma aha wax si toos ah loo isticmaali karo. Waxaa loo geeyaa warshado sifaynta (refineries), halkaas oo lagu kala saaro habka distillation — kala saaridda ku salaysan heerkulka ay qaybaha kala duwani ku karkaraan. Waxaa ka soo baxa baamboorka gaadiidka, naaftada gaadiidka culus, keroosiinka diyaaradaha, iyo saliid dhuuxan oo warshadaha loo isticmaalo. Sidoo kale waxaa laga sameeyaa balaastig, bacrimin, iyo daawooyin qaar.

Dhaqaalaha iyo suuqa

Qiimaha shidaalka waxaa lagu qiyaasaa foosto (barrel), waxaana lagu ganacsadaa suuqyo caalami ah. Waxaa jira dalal isku duubay ururo si ay u wada tashadaan tirada la soo saarayo, sida OPEC. Isbeddelka qiimuhu wuxuu si toos ah u saameeyaa miisaaniyadaha dalalka soo saara iyo kharashka gaadiidka dalalka soo dejiya.

Deegaanka

Gubidda badeecooyinka shidaalka waxay siidaysaa kaarboon laba ogsaydh, taas oo ka qayb qaadata isbeddelka cimilada. Daadashada shidaalka ee badaha waxay waxyeello u geysataa nooleyaasha badda. Sababtaas awgeed dalal badan waxay siyaasado u dejiyeen in tamarta la beddelo ilo kale, sida qorraxda iyo dabaysha, inkastoo shidaalku weli yahay saldhig weyn oo tamarta caalamka.