Shiica

Shiica (Carabi: الشيعة) waa mid ka mid ah laamaha waaweyn ee diinta Islaamka, oo ka dambaysa Sunniga marka la eego tirada raacsan. Erayga 'shiica' asal ahaan micnihiisu waa 'kooxda' ama 'taageerayaasha', waxaana lagu tilmaami jiray dadkii taageeray Cali bin Abii Daalib, ina-adeerkii iyo soo-dhaweeyihii Nabi Muxammad.

Fikradda udub-dhexaadka u ah Shiicada waa imaamnimada: aaminaadda ah in hoggaanka bulshada Muslimiinta uu ku sii socon lahaa Cali iyo faracyadiisa, oo laga soo dhalay Faadumo oo ahayd gabadhii Nabiga. Sunniga waxay aaminsan yihiin in hoggaanka lagu doorto shuuro iyo heshiis bulsheed, taasina waa kala-duwanaanshaha aasaasiga ah.

Asalka taariikhiga ah

Kala-qaybsanaantu waxay bilaabatay geeridii Nabi Muxammad ka dib, markii la doortay Abuubakar inuu noqdo khaliifkii ugu horreeyay. Koox ayaa qabtay in Cali uu ku mudnaa hoggaanka. Xiisaddu way sii kordhay xilligii khilaafaddii Cali iyo dagaalladii sokeeye, waxayna qaab diimeed oo cad yeelatay dhacdadii Karbalaa, oo lagu dilay Xuseen, wiilkii Cali. Karbalaa waxay noqotay astaan xasuus iyo caado diimeed oo Shiicada ah, gaar ahaan maalinta Caashuuro.

Laamaha

Shiicadu ma aha koox hal mid ah. Laanta ugu badan waa Itnaa Cashariya (Laba iyo Tobanleyda), oo aaminsan laba iyo toban imaam, kuwaas oo imaamkii ugu dambeeyay ku jiro qarsoodi (ghayba) laguna sugayo soo laabashadiisa. Laamo kale waxaa ka mid ah Ismaaciiliya, oo ku kala tagtay xulashada imaam ka dib Jacfar al-Saadiq, iyo Saydiya (Zaydiya), oo aragti ahaan aad ugu dhow Sunniga qaar ka mid ah arrimaha sharciga.

Caqiidada iyo caadooyinka

Shiicadu waxay adeegsadaan xadiisyo laga soo weriyay imaamyada, waxayna leeyihiin nidaam fiqi ah oo gooni ah — kan Itnaa Cashariya waxaa lagu magacaabaa madhabta Jacfariga. Booqashada qubuuraha imaamyada, sida Najaf iyo Karbalaa ee Ciraaq iyo Mashhad ee Iiraan, waa caado muhiim ah. Culimada Shiicada waxay leeyihiin darajooyin, sida aayatullaah, iyo doorka marjac oo la raaco arrimaha sharciga.

Juqraafi

Shiicada waxay aqlabiyad ka yihiin Iiraan, Ciraaq iyo Azerbaijan, waxayna tiro badan ka yihiin Bahrayn, Lubnaan, Yaman, Pakistan, Hindiya iyo Sacuudiga bariga ah. Waxay taariikh ahaan gacan ka geysteen falsafadda Islaamka, adeegsiga caqliga ee fiqiga, iyo suugaanta xasuusta Karbalaa.