Shiintismi

Shiintismi (Jabaanays: Shintō) waa dhaqan diimeed asalkiisu ka soo jeedo jasiiradaha Jabaan. Waxa udub-dhexaad u ah caabudidda "kami" — erey lagu tilmaamo ruuxyo, ilaahyo iyo awoodo la xushmeeyo oo lala xiriiriyo dabeecadda, meelaha, awoowayaasha iyo dhacdooyin gaar ah. Kami waxay ku noolaan karaan buuro, geedo, dhagaxyo, webiyo iyo qof caan ah oo dhintay.

Shiintismi ma lahan aasaase la yaqaan, kitaab keliya oo shareed ah, ama caqiido rasmi ah oo mid ah sida diimaha kitaabiga. Waxa badankiisa ku dhisan dhaqan iyo cibaado la sameeyo: booqashada macbadka, nadaafadda ruuxiga ah, iyo xilliyada dabbaaldegga. Dad badan oo Jabaan ah waxay isku dar u adeegsadaan Shiintismi iyo Buddhismi, midkoodna kama tarjumaan aqoonsi diimeed keliya.

Kami iyo fikradda nadaafadda

Kami waxaa loo tixgeliyaa awood joogto oo dad la xiriiro cibaado, hadiyad iyo duco. Fikrad muhiim ah waa kala soocidda nadaafadda (kiyome) iyo wasakhda ruuxiga ah (kegare), taas oo ay ka mid tahay dhimasho iyo dhiig. Cibaadooyin biyo lagu maydho — sida gacmo iyo af ku nadiifinta hor intaan macbadka la gelin — waxay ka mid yihiin hab-dhaqanka caadiga ah.

Macbadyada iyo torii

Goobta caabudidda waxaa loo yaqaan jinja (macbad). Albaabka gelitaanka waa torii, oo ah irrid alwaax ama dhagax ah oo calaamad u ah kala goynta meesha caadiga ah iyo meesha barakaysan. Gudaha waxa yaal qol lagu kaydiyo shay astaan u ah kami. Wadaadada (kannushi) iyo gabdhaha adeega macbadka (miko) waxay hoggaamiyaan cibaadada. Macbadyo waaweyn sida Ise iyo Izumo waxay taariikh dheer ku dhex jiraan dhaqanka Jabaan.

Qoraallada hore

Qoraallada ugu muhiimsan ee ku saabsan sheekooyinka kami waa Kojiki iyo Nihon Shoki, oo la diyaariyey qarniga siddeedaad ee miilaadiga. Waxay wada sheekooyin abuur ah, oo ay ka mid yihiin Amaterasu, ilaahaddii qorraxda, oo la xiriiriyey nasabka boqortooyada Jabaan. Kuwaas oo qoraallo taariikhi ah iyo sheeko dhaqan isku dar ah, mana aha kitaab shareed sida qaanuun diimeed.

Xilliga casriga ah

Intii lagu jiray xilligii Meiji ilaa dhammaadka Dagaalkii Labaad ee Adduunka, dowladda Jabaan waxay Shiintismi ka dhigtay nidaam la maamulo oo lala xiriiriyey wadaniyad iyo boqorka. Ka dib 1945, sharcigii cusub wuxuu kala saaray dowladda iyo diinta, macbadyaduna waxay noqdeen ururo madax-bannaan. Maanta, dhaqamada Shiintismi waxay ku badan yihiin xilliyada sida sannad-cusubka, aroosyada, iyo dabbaaldegyada deegaanka.