Shirkad
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
89 luqadood
Shirkad waa urur dhaqaale oo laba qof ama in ka badan — ama hal qof — ay sameeyaan si ay u wadaan hawlo ganacsi, wax-soo-saar ama adeeg. Shirkaddu waxay leedahay hanti, dhaqaale iyo maamul, waxayna badanaa ujeeddadeedu tahay in ay faa'iido dhalliso, in kastoo ay jiraan shirkado aan faa'iido-doon ahayn.
Nidaamyada sharciga badankood, shirkadda la diiwaan geliyay waxay yeelan kartaa 'shakhsiyad sharci' u gaar ah (legal personality), taasoo la micno ah in ay magaceeda ku heli karto hanti, heshiis ku gali karto, dacweyn karto oo la dacwayn karo — iyadoo ka duwan shakhsiyaadka leh. Sifadan ayaa asaas u ah kala-soocidda hantida shirkadda iyo hantida saamileyda.
Astaamaha aasaasiga ah
Shirkad kasta waxay caadi ahaan leedahay: raasumaal (lacag ama hanti la geliyay), qorshe hawleed, magac ganacsi, iyo nidaam maamul. Waxaa jira sharci-hoosaad ama axdi asaasi (memorandum/articles) oo qeexaya xuquuqda saamileyda, awoodda maamulaha iyo sida faa'iidada loo qaybiyo.
Noocyada
Kala-soocid caan ah waxaa ka mid ah: shirkadaha wadaagga (partnership) oo saamileydu masuuliyad shakhsi ah qaadaan; shirkadaha masuuliyaddoodu xadidan tahay (limited liability), oo saamilaha khasaaraha ku eg yahay intii uu geliyay; iyo shirkadaha saamiyada guud oo saamiyadooda suuqa la iska iibiyo. Waxaa kaloo jira shirkado dowladeed iyo kuwa isku-dhafan.
Masuuliyadda xadidan
Masuuliyadda xadidan waxay ka dhigan tahay in deynta shirkadda laga bixiyo hantida shirkadda oo keliya. Habkani wuxuu yareeyaa halista maalgashiga, wuxuuna dhiirrigeliyaa in raasumaal badan la ururiyo. Sharciyada qaar waxay ogol yihiin in 'daahha shirkadda' la qaado (piercing the corporate veil) haddii la caddeeyo khiyaano ama isticmaal xun.
Maamulka iyo kormeerka
Shirkadaha waaweyn, awoodda waxaa u qaybsan shirka guud ee saamileyda, guddiga agaasimayaasha iyo maamulka fulinta. Kala-soocidda lahaanshaha iyo maamulka waxay abuurtaa arrinta loo yaqaan 'khilaafka danaha' (agency problem): maamuluhu waxaa laga yaabaa inuu raaco dan gaar ah. Sidaas darteed waxaa la adeegsadaa xisaab-xir la hubiyay, hanaanka warbixinta iyo sharciyada suuqa saamiyada.