Shuban

Shuban (Ingiriisi: diarrhea) waa xaalad uu qofku ku baxo saxaro dareere ah ama jilicsan oo marar badan maalintii. Caadi ahaan waxaa lagu qeexaa in qofku saddex jeer ama ka badan maalintii ku baxo saxaro aan qaab adkeyn. Shubanku ma aha cudur keli ah; waa calaamad ka timaad xanuunno ama sababo kala duwan.

Waxaa la kala saaraa shuban degdeg ah (oo dhowr maalmood socda) iyo shuban raagay (oo toddobaadyo ka badan socda). Khatarta ugu weyn ee shubanka waa biya-yaraanta (dehydration), taasoo ka timaadda luminta dareeraha iyo cusbada jirka. Carruurta yar iyo dadka waaweyn ayaa si gaar ah u nugul.

Sababaha

Sababaha caamka ah waxaa ka mid ah faafitaanno bakteeriya (sida Salmonella, Shigella, Vibrio cholerae, iyo E. coli noocyada waxyeellada leh), fayrasyo (sida rotavirus iyo norovirus), iyo dulinno (sida Giardia iyo Entamoeba). Sababaha kale waxaa ka mid ah dawooyin qaar (gaar ahaan antibiyootigyada), cuntooyin aan la qaadan karin sida caanaha oo lactose-ka jirka aan burburin karin, iyo xanuunno raagay ee mindhicirka.

Sida u faafto

Faafitaannada shuban keena inta badan waxay gudbaan waddo la yiraahdo af-saxaro: nadaafad-darro, biyo wasakhaysan, cunto aan si fiican loo kariyay, ama gacmo aan la dhaqin. Meelaha biyo nadiif ah iyo musqulo ammaan ah ku yar yihiin, sida xeryaha barakacayaasha, faafitaanku wuxuu si dhaqso ah u fidi karaa.

Daaweynta

Aasaaska daaweynta waa beddelidda dareeraha lumay. Milixda biyo-celinta afka (ORS) — oo ah isku dar cusbo, sonkor iyo biyo — waa habka ugu muhiimsan, waxayna ka hortagtaa dhimashada biya-yaraanta. Carruurta waxaa sidoo kale la siiya zinc muddo maalmo ah si loo yareeyo mudada iyo darnaanta. Xaaladaha darani waxay u baahan yihiin dareere xidid loo geliya. Antibiyootigyada oo dhan looma isticmaalo; kaliya markii sababta bakteeriya gaar ah la ogaado ama shakiga cudurro sida daacuunka jiro.

Ka hortagga

Ka hortaggu wuxuu ku tiirsan yahay biyo nadiif ah, musqulo la maamulo, gacmo-dhaqasho saabuun leh, iyo cunto badbaado leh. Naas-nuujinta carruurta yaryar waxay yareysaa khatarta. Tallaalka rotavirus-ka wuxuu yareeyaa shubanka daran ee ilmaha yaryar. Tallaalka daacuunka ayaa la isticmaalaa goobaha halista sare leh.