Shuuciyad

Shuuciyad (Ingiriisi: Communism) waa fikrad siyaasadeed, dhaqaale iyo bulsho oo ujeeddadeedu tahay in la abuuro bulsho aan lahayn fasallo (heerar bulsho oo kala duwan), oo hantida wax-soo-saarka — sida warshadaha, dhulka iyo qalabka — ay leedahay bulshada oo dhan halkii ay lahaan lahaayeen shakhsiyaad gaar ah. Erayga waxaa laga soo qaatay ereyga Laatiinka ah ee 'communis', oo macnihiisu yahay 'wadaag'.

Fikradda qaabkeeda casriga ah waxaa si weyn u qaabeeyey qorayaasha Jarmalka ah ee Karl Marx iyo Friedrich Engels qarnigii 19-aad, gaar ahaan qoraalkoodii 'Manifesto-ga Xisbiga Shuuciga' (1848). Qarnigii 20-aad, xisbiyo isku magacaabay shuuciyad ayaa awood ku qabsaday dalal badan, oo ay ka mid yihiin Ruushka (Midowga Soofiyeeti), Shiinaha, Kuubba, Fiyetnaam iyo Kuuriyada Woqooyi.

Aasaaska fikradeed

Falanqaynta Marx waxay ku salaysan tahay fikradda ah in taariikhda bulshadu ay ka kooban tahay isku dhac u dhexeeya kooxo dan-dhaqaale oo kala duwan. Marx wuxuu sheegay in nidaamka raasumaaliga uu abuuro laba koox oo waaweyn: kuwa leh hantida wax-soo-saarka iyo shaqaalaha iibiya awooddooda shaqo. Wuxuu saadaaliyay in isku dhaca u dhexeeya labadan koox uu horseedo isbeddel nidaamka bedela. Marx wuxuu kala saaray marxalad ku meel gaar ah oo la yiraahdo hantiwadaag (socialism) iyo marxaladda dambe ee shuuciyadda, oo lagu sifeeyo weeraha 'mid walba sida kartidiisa, mid walba sida baahidiisa'.

Dhaqan-gelinta qarnigii 20-aad

Kacaankii Oktoobar ee Ruushka 1917 wuxuu keenay dowladdii ugu horreysay ee xisbi shuuci ah hoggaamiyo, iyadoo Vladimir Lenin uu horkacayay. Lenin wuxuu ku daray fikradda doorka xisbi hal-abuur leh oo hoggaamiya shaqaalaha. Ka dib, Midowga Soofiyeeti wuxuu qaatay qorshayaal dhaqaale oo dhexe (dowladdu go'aamiso waxa la soo saaro), iyo dhaqaale aan suuq xor ah lahayn. Shiinaha, Mao Zedong wuxuu 1949 hirgeliyay nidaam la mid ah oo diirada saaraya beeralayda. Nidaamyadan waxaa lagu sifeeyay awood siyaasadeed oo hal xisbi ku ururtay, taasoo dhalisay dood dheer oo ku saabsan xuquuqda madaxbannaanida shakhsiga.

Kala-duwanaanshaha hab-fikirka

Shuuciyaddu ma aha hal fikir oo isku mid ah. Waxaa ka soo baxay dhinacyo kala duwan: Marxism–Leninism, Maoism (oo diirada saaraya beeralayda), Trotskyism (oo doonaya kacaan caalami ah), iyo qaybo kale oo ka soo horjeeday nidaamka Soofiyeeti sida 'shuuciyadda majaliska'. Sidoo kale waxaa jira fikrado shuuci ah oo ka horreeyay Marx, sida bulshooyinka diinta ku dhisan ee hantida wadaagta ah.

Xaaladda maanta

Burburkii Midowga Soofiyeeti 1991 iyo isbeddellada Bariga Yurub waxay hoos u dhigeen tirada dowladaha nidaamkan qaata. Dalal sida Shiinaha iyo Fiyetnaam waxay hayaan xisbiyo shuuci ah oo talada haya, laakiin dhaqaalahoodu wuxuu ku jiraa qaab isku dhafan oo suuqa la geliyay. Fikradaha ka soo jeeda Marx wali waa la isticmaalaa cilmi-baarista bulshada iyo dhaqaalaha, iyo sidoo kale xisbiyo yaryar oo ka jira dalal badan.