SI (Nidaamka Caalamiga ah ee Cabbiraadda)
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
SI (oo ka soo gaabatay Ereyga Faransiiska ah 'Système international d'unités') waa nidaamka cabbiraadda ee caalamiga ah ee ugu badan isticmaalka sayniska, ganacsiga iyo sharciga cabbirka. Wuxuu qeexayaa unugyo la isku raacsan yahay oo lagu cabbiro culeys, dherer, waqti, heerkul iyo tirooyin kale oo jireed.
Nidaamku wuxuu ku dhisan yahay toddoba unug oo aasaasi ah: mitir (dherer), kilograam (miisaan/mass), ilbiriqsi (waqti), ambeer (danab korontada oo socda), kelvin (heerkul), mool (tirada walxaha) iyo kandela (iftiinka la arko). Unugyada kale — sida newton, joule, watt iyo faaltiyada kale — waxaa laga soo dhex bixiyaa kuwan aasaasiga ah.
Taariikh kooban
Aasaaska SI wuxuu ka soo jeedaa nidaamka mitirka ee Faransiiska laga bilaabay dabayaaqadii qarnigii 18-aad. Qarniyada xigay waxaa la sameeyay heshiisyo caalami ah oo abuuray hay'ado si wadajir ah u ilaaliya heerarka cabbirka. Magaca 'Système international d'unités' waxaa la ansixiyay shirarkii guud ee miisaannada iyo cabbiraadda ee qarnigii 20-aad.
Qeexidda ku salaysan tirooyinka jireed
Marxaladdii ugu dambaysay ee dib-u-habaynta, unugyada SI waxaa lagu qeexay tirooyin jireed oo joogto ah, halkii laga isticmaali lahaa walxo la taaban karo. Tusaale ahaan, kilograamka horay waxaa lagu qeexi jiray shay biraha ah oo lagu hayo Faransiiska; hadda waxaa lagu qeexaa joogtada Planck. Sidoo kale mitirka wuxuu ku xiran yahay xawaaraha iftiinka, ilbiriqsiguna wuxuu ku xiran yahay soo noqnoqoshada gudbin atomiga ah ee seesiyamka.
Horgalayaasha (prefixes)
SI wuxuu isticmaalaa horgalayaal toban-ku-saleysan si loo muujiyo cabbir yar ama weyn: kilo (kun), meega (milyan), giga (bilyan), akhinna dhinaca kale milli (mid-kun), mikro, nano iyo kuwo kale. Tan waxay fududaynaysaa in isla unug lagu qeexo cabbiro aad u kala duwan iyada oo aan la isticmaalin unugyo cusub.