Siikhismi
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
161 luqadood
Siikhismi waa diin ka soo jeedda gobolka Punjab ee Koonfurta Aasiya. Waxay ku dhisan tahay caqiidada Ilaah kaliya oo aan muuqaal lahayn, iyo waxbarista aasaasaha Guru Nanak (qarniyada 15-aad ilaa 16-aad) iyo sagaal Guru oo ka dambeeyay. Dadka raacsan waxaa loo yaqaan Siikh, oo micnihiisu yahay "arday" ama "mid barta".
Siikhismi wuxuu diiradda saaraa saddex hab-dhaqan oo caadi ah: xusuusinta magaca Ilaah (naam), shaqo daacad ah oo lagu noolaado, iyo wadaagista wixii la helo. Kala-sooc ku salaysan kastiga, jinsiga ama qowmiyadda waxaa loo diiddan yahay caqiidada, in kastoo taariikhda bulshada Punjab ay weli saamayn ku leedahay.
Guru-yada iyo kitaabka
Toban Guru ayaa hoggaaminayay bulshada laga bilaabo Guru Nanak ilaa Guru Gobind Singh. Kadib, hoggaanka waxaa loo wareejiyay kitaabka barakaysan, Guru Granth Sahib, oo loo tixgeliyaa Guru nool oo joogto ah. Kitaabka waxaa ku qoran gabayo iyo heeso diimeed (shabad) oo ay tiriyeen Guru-yada iyo qaar ka mid ah quduusiinta kale ee Koonfurta Aasiya. Waxaa lagu qoray far Gurmukhi.
Cibaadada iyo Gurdwara
Goobta cibaadada waxaa loo yaqaan gurdwara, halkaas oo Guru Granth Sahib lagu dhigo meel sare. Cibaadada ugu badan waa akhris iyo heesid kirtan ah. Gurdwara kasta wuxuu inta badan leeyahay langar — jiko bulsho oo cunto bilaash ah loo qeybiyo dhammaan booqdayaasha iyada oo aan diin ama bulsho lagu kala saarin. Madaxa waa in la daboolo, kabaha waa laga bixiyaa marka gurdwara la galayo.
Khalsa iyo astaamaha
Guru Gobind Singh wuxuu abuuray Khalsa, oo ah urur diimeed loo galo hab bixin ah (amrit). Kuwa Khalsa ku biira waxay xambaaraan astaamo la yaqaan "shantii K": timo aan la jarin (kesh), shanlo yar (kangha), jaan bir ah (kara), dhar gaaban (kachera) iyo mindi (kirpan). Magacyada Singh iyo Kaur sidoo kale caado ahaan waxay la xiriiraan Siikhismiga.
Faafitaan
Inta badan Siikhta waxay ku nool yihiin gobolka Punjab ee Hindiya, halkaas oo magaalada Amritsar ay ku taal Harmandir Sahib (Macbadka Dahabiga ah), oo ah goob booqasho weyn. Socdaal shaqo iyo qaxooti awgeed, bulshooyin Siikh ah waxaa laga helaa Boqortooyada Ingiriiska, Kanada, Maraykanka, Australia iyo dalal kale.