Siluriyaan

Siluriyaan waa xilli juquraafi-taariikhi ah oo ka mid ah waqtiga Paleosooyik. Wuxuu ka dambeeyaa Ordofishiyaan wuxuuna ka horreeyaa Defooniyaan. Bilowgiisu wuxuu ku beegan yahay qiyaastii 443 milyan sano ka hor, dhammaadkiisuna qiyaastii 419 milyan sano ka hor, taasoo ka dhigaysa mid ka mid ah xilliyada gaagaaban ee Paleosooyik.

Magaca waxaa laga soo qaatay qabiil hore oo reer Wales ah oo la odhan jiray Silures. Juquraafi-yahankii Ingiriiska ahaa Roderick Murchison ayaa qarnigii 19-aad magacan u bixiyay lakabyo dhagax ah oo uu ka baaray Wales, kaddibna waxaa loo fidiyay lakabyo la mid ah oo adduunka kale laga helay.

Xaddidaadda iyo qaybaha

Bilowga Siluriyaan waxaa lagu qeexaa kaddib dabar-goynta ballaaran ee dhammaadka Ordofishiyaan, taasoo la xidhiidhay barafowga qaaradda Gondwana iyo hoos u dhaca heerka badda. Siluriyaan waxaa loo qaybiyaa afar qaybood oo waaweyn: Llandovery, Wenlock, Ludlow iyo Přídolí. Qaybahaas waxaa lagu kala aqoonsadaa isbeddelka noocyada graptolite-ka, oo ah xayawaan badeed oo haraagoodu si xoog leh ugu jiro dhagaxyada xilligaas.

Cimilada iyo badaha

Guud ahaan, Siluriyaan wuxuu ahaa xilli cimiladiisu diirran tahay marka la barbardhigo dhammaadkii Ordofishiyaan. Barafkii qaaradaha ayaa yaraaday, heerka baddana kor buu u kacay, taasoo abuurtay badaha gacmeed ee gaabsan ee qaaradaha dul saaran. Meelahaas gaabsan waxaa ka samaysmay dhagaxyo nuurad ah iyo reef-yo la xidhiidha xayawaanka reef-samaynta ah.

Nolosha badda

Badaha Siluriyaan waxaa deggenaa brachiopod-yo, trilobite-yo, crinoid-yo, iyo cephalopod-yo qolof toosan leh. Graptolite-yadu waxay ahaayeen kuwo aad u faafsan oo muhiim u ah taariikh-xisaabinta lakabyada. Waxaa sidoo kale xilligan si cad uga muuqda kalluunka daanka leh (gnathostomes), taasoo tilmaamaysa marxalad muhiim ah oo ka mid ah horumarka laf-dhabarleyda.

Berriga

Siluriyaan waxaa lagu tiriyaa xilliga ay dhirta xididdada iyo unugyada gaadiidka leh (dhirta vascular-ka ah) si cad ugu muuqdaan diiwaanka fosilka berriga. Tusaale caan ah waa Cooksonia, oo ah dhir yar oo laamo fudud leh. Sidoo kale waxaa berriga la sheegay kaneecoyaal iyo cayayaan hore oo neefsashada hawada leh, taasoo tilmaamaysa in nidaam nololeed berrin ah uu bilaabay inuu isku dubarido.