Siyaasi

Siyaasi waa qof ka qaybqaata siyaasadda dadweynaha, gaar ahaan hoggaanka dowladeed, sharci-dejinta ama hawlaha xisbi siyaasadeed. Sida caadiga ah siyaasiga waxaa lagu garto inuu doonayo, hayo ama u tartamayo xilal la doorto ama la magacaabo, oo uu go'aanno ku saameeya bulshada oo dhan.

Erayga "siyaasi" wuxuu ku dabaqmi karaa dad kala duwan: xildhibaanno, wasiirro, madaxweyneyaal, duqowda magaalooyinka, xoghayaasha xisbiyada iyo xubnaha golayaasha deegaanka. Waxaa xilalka lagu helaa doorasho, magacaabis, isbeddel awood ah, ama nidaam dhaxal ah, iyadoo ku xiran habka siyaasadeed ee dalka.

Hawlaha caadiga ah

Hawlaha siyaasi waxaa ka mid ah soo jeedinta iyo codeynta sharciyada, kormeerka dowladda, qorsheynta miisaaniyadda, iyo matalidda danaha kooxda ama deegaanka uu ka socdo. Waxaa sidoo kale ka mid ah wada-xaajood, samaynta isbahaysiyo, iyo la xiriirka warbaahinta iyo cod-bixiyayaasha. Inta badan waqtiga siyaasi wuxuu ku baxaa ololeyaal, kulamo xisbi iyo shirar rasmi ah.

Waddooyinka lagu galo

Ma jiro waxbarasho gaar ah oo shuruud ah. Qaar waxay ka yimaadaan sharciga, dhaqaalaha, maamulka guud ama waxbarashada; qaar kalena hoggaan bulsho, ururro shaqaale, ganacsi, ciidan ama warbaahin. Xisbiyada siyaasadeed inta badan waa dariiqa ugu weyn ee cod-bixiyayaasha lagu soo gaaro, sababtoo ah waxay bixiyaan qaab-dhismeed, maalgelin ololeyaal iyo taageero doorasho.

Xisaab-ku-hoosaysiin iyo anshaxa

Nidaamyada dimoqraadiga waxay siyaasiyiinta ku xiraan hab-kormeer: doorasho joogto ah, warbaahin xor ah, maxkamado madax-bannaan, iyo sharciyo ku saabsan hanti-sheegasho, isku-dhac danaha iyo maalgelinta ololeyaasha. Qaar ka mid ah dalalka waxaa jira guddiyo anshax ama xeer-ilaaliye gaar ah oo baara musuqmaasuqa hawlwadeennada dadweynaha.

Muddada xilka iyo xilalka kale

Waqtiga xilka wuxuu kala duwan yahay: xildhibaanno badan waxay xilka hayaan muddo go'an oo dib loo dooran karo, halka nidaamyo qaarkood xaddidaan tirada wareegyada. Ka bacdi xilka, siyaasiyiin badan waxay u guuraan la-talin, waxbarasho, ururro caalami ah ama ganacsi — arrin taagan oo dood dhaliyay marka la eego saameynta danaha gaarka ah.