Sodhiyaam

Sodhiyaam (Na) waa curiye kiimikaad ka tirsan biraha alkali (kooxda koowaad ee shaxda xilliyeed). Lambarkiisa atomka waa 11. Waa bir jilicsan, midab caddaan-silfar ah leh, oo si fudud loo jari karo mindi. Sida biraha alkali kale, wuxuu leeyahay hal elektaroon oo ku yaal dabaqadda dibadda, taasina waa sababta uu si degdeg ah ugu falceliyo walxo kale.

Sababtoo ah falcelinta xoogga leh, sodhiyaam kaligiis (birta saafiga) laguma helo dabeecadda. Wuxuu ku jira macdanno iyo xeryahooda kala duwan, gaar ahaan sodium chloride (cusbada cuntada), oo si aad ah u badan biyaha badda iyo layers-ka cusbada dhulka ku jira.

Sifooyinka jireed iyo kiimikaad

Sodhiyaam waa bir aad u fudud — cufnaantiisu waa ka yar tan biyaha, sidaa darteed wuu sabbaynayaa marka lala kulmiyo biyo. Marka biyo lala kulmiyo, wuxuu falceliyaa isla markiiba, isagoo soo saaraya haydarojiin iyo sodium hydroxide, iyo kuleyl. Falcelintan waxay noqon kartaa mid ololaysa. Sidoo kale hawada wuu ku oksaydhaysanayaa, taas oo keenaysa in dusha sare uu ka noqdo mid dahaaran. Sababtaas ayaa loo kaydiya nafto ama saliid dhexdeeda ama gaas aan falcelin lahayn.

Xeryahooda muhiimka ah

Sodium chloride (NaCl) waa xeryahaas ugu caansan, oo loo isticmaalo cuntada, dhawrista cuntada, iyo warshadaha kiimikaad. Sodium hydroxide (NaOH), oo loo yaqaan 'caustic soda', waa saldhig xoog leh oo loo adeegsado saabuun-samaynta, warqadda iyo nadaafadda. Sodium carbonate iyo sodium bicarbonate (baking soda) waxay ku shaqeeyaan dubidda, nadaafadda iyo warshadaha muraayadda.

Doorkiisa nooluhu

Ions-ka sodhiyaam (Na⁺) waxay door lama huraan ah ka ciyaaraan jirka bini'aadamka iyo xayawaanka. Waxay caawiyaan dheelitirka biyaha iyo cadaadiska osmotic-ga, gudbinta calaamadaha dareemayaasha (nerves), iyo shaqada muruqyada. Jirku wuxuu heshiiyaa qaddar sodhiyaam ah oo dheellitiran; kelyaha ayaa xakameeya. Cusbo aad u badan cunidda waxaa lala xiriiriyaa cadaadiska dhiigga sarreeya, halka hoos-u-dhac aad u weyn (hyponatremia) sidoo kale khatar leh yahay.

Soo saarid iyo isticmaal warshadeed

Sodhiyaam saafiga ah waxaa caadi ahaan lagu soo saaraa electrolysis-ka sodium chloride dhalaalay. Birta la soo saaray waxaa loo isticmaalaa qaar ka mid ah falcelinta kiimikaad, sameynta xeryahooda kale, iyo nidaamyada gudbinta kuleylka sida qaar ka mid ah reactor-yada nukliyeerka, taas oo ku salaysan awoodda kuleylka ee sodhiyaam dareeraha ah.