Soosaarid xor ah

Soosaarid xor ah (waxaa sidoo kale loo yaqaan "xorta ah") waa hanti-caqli ama shaqo la sameeyay oo lagu sii daayay shuruudo sharci ah oo u oggolaanaya qof kasta inuu isticmaalo, koobiyeeyo, faafiyo, wax ka beddelo, isla markaana qaybiyo nuqullada la beddelay. Erayga "xor" wuxuu halkan ka hadlayaa xorriyadda isticmaalka, ee ma aha oo keliya in wax lacag la'aan la helayo.

Xoggu waxay ku salaysan tahay xuquuqda daabacaadda (copyright). Sameeyaha ayaa xuquuqdaas u isticmaala inuu shati (license) ku bixiyo oggolaansho ballaaran, halkii uu ku xayirin lahaa dhammaan xuquuqaha. Sidaas darteed soosaarid xor ah waa dooro sharci ah oo lahaanshaha ku dhisan, ma aha maqnaanshaha sharciga.

Shuruudaha caadiga ah

Qeexidaha inta badan la aqbalo waxay xoogga saaraan afar nooc oo xorriyad ah: isticmaalka ujeedo kasta, baaritaanka iyo baraashada shaqada, faafinta koobiyada, iyo faafinta nuqullada la horumariyay. Si tan loo suurtageliyo, shatigu badanaa wuxuu u baahan yahay in la helo qaabka asalka ah ee shaqada — tusaale, koodhka isha ee software-ka ama faylka wax-ka-beddelka ee sawirka.

Shuruudo la oggol yahay

Shatiyada xorta ah waxay badanaa weli soo rogaan laba shuruudood: aqoonsiga qoraaga (attribution), iyo shuruudda 'wadaag si isku mid ah' (share-alike), taasoo dalbanaysa in shaqooyinka ka soo baxa la sii daayo shati isku mid ah. Shuruudaha mamnuucaya isticmaalka ganacsi ama wax-ka-beddelka — sida qaar ka mid ah shatiyada Creative Commons — sida caadiga ah laguma tirinayo kuwo xor ah qeexidaha adag.

Tusaalayaal iyo isticmaal

Mashruucyada waaweyn ee ku dhisan soosaarid xor ah waxaa ka mid ah Wikipedia iyo mashruucyada kale ee Wikimedia, maktabadaha sawirrada iyo muusikada ee shatiga furan leh, iyo agabka waxbarasho ee furan (OER). Software-ka xorta ah iyo isha furan waa qayb la xiriirta oo isku dhismo sharci ah leh, laakiin badanaa gooni ayaa loo qeexaa.