Soosali (midab)

Soosali (sidoo kale loo yaqaan buni ama soosani) waa magaca guud ee midabada ka soo baxa isku-darka guduudka iyo buluugga. Ereyga Ingiriisiga ah ee ugu dhow waa "purple", kan Carabiga na "أرجواني". Midabkan lagama helo qaanso-roobaadka si toos ah oo hal-dhuun leh; wuxuu ku dhashaa marka isha iyo maskaxdu isku daraan laydh gaaban (buluug/violet) iyo mid dheer (guduud).

Sababtaas awgeed, farsamo ahaan soosali waxaa lagu tilmaamaa midab "aan-tooska ahayn" (non-spectral): ma laha hal mowjad-dherer oo keliya oo iftiinka ah. Midabka violet ee ku yaal geeska mowjadaha gaaban ee iftiinka la arki karo wuu ka duwan yahay soosaliga, in kastoo isha aadanaha ay isku dhow u aragto.

Sida loo abuuro

Nidaamka iftiinka ee isku-darka lagu daro (RGB), soosali waxaa la helaa marka laydhka cas iyo kan buluug la isku daro iyada oo cagaarku hooseeyo. Nidaamka rinjiga iyo daabacaadda (CMY/CMYK), midab-jiidhka magenta iyo cyan ayaa isku dara si loo helo qaybo soosali ah. Farqiga u dhexeeya soosaliga, magenta iyo violet inta badan waa mid xuduud-guud ah oo ku xiran nidaamka lagu qeexayo.

Taariikhda dheeha

Dheeh soosali ah oo caan ahaa ayaa laga soo saari jiray xayawaan-badeed qolof leh oo laga helo Badda Dhexe; wuxuu caan ku ahaa magaca dheeha Turkiga (ama dheeha Fiiniqiyiinta). Sameynta dheehan waxay u baahnayd tiro badan oo xayawaan ah kiilo kasta oo dheeh ah, taas oo qiimihiisa kor u qaadday. Sidaas awgeed, dharka soosaliga ah waxaa badanaa xiran jiray boqorro iyo saraakiil sare, oo dowladaha qaar sharci ayaa xaddiday cidda isticmaali karta.

Qarnigii 19-aad, dheehyo kiimiko ah oo laga soo saaray tar (aniline) ayaa lagu bilaabay warshadaha, taas oo soosaliga ka dhigtay mid raqiis ah oo dadweynuhu heli karo. Isbeddelkaas ayaa yareeyay xiriirkii adkaa ee midabka iyo maqaamka bulsho.

Macnaha bulshada iyo isticmaalka

Soosali waxaa lagu xiraa maamul sare, diin, iyo dhaqan qaybood kala duwan. Waxaa kaloo loo isticmaalaa calaamado ururo siyaasadeed iyo ololayaal bulsho ah. Dabeecad ahaan, ubaxyada sida lavender iyo violet, iyo miraha sida canabka madow, waxay ka mid yihiin ilaha midabka ee dabiiciga ah.