Suleyman bin Qutulmush

Suleyman bin Qutulmush (Turkish: I. Süleyman Şah; Carabi: سليمان بن قتلمش) waa hoggaamiye Turki ah oo ka soo jeeday qoyska Saljuuqiyiinta, kaasoo dabayaaqadii qarnigii 11-aad xukun u dhisay bartamaha iyo galbeedka Anatoliya. Waxaa loo tixgeliyaa aasaasihii xariiqda boqortooyo ee taariikhyahannadu ugu yeeraan Saljuuqiyiinta Ruum ama Sultaanadda Ruum, oo xarunteeda hore ka dhigatay magaalada Nikaya (Iznik) ee Anatoliya galbeed.

Aabbihiis Qutulmush waxaa loo aqoonsan yahay mid ka mid ah xubnaha qoyska Saljuuqiga oo la tartamay Alp Arslan xukunka guud ee boqortooyada Saljuuqiga weyn, tartankaasna ku dhammaaday guuldarradiisa. Sababtaas awgeed, wiilashiisa oo uu Suleyman ka mid yahay waxay ka baxsadeen xarunta dhexe ee dawladda Saljuuqiga, waxayna soo maray xadka Bisaanti (Byzantine) ee Anatoliya, halkaas oo ay ku dhisteen awood madaxbannaan oo aan si buuxda ka tirsanayn Isfahaan ama Baqdaad.

Xaaladdii Anatoliya kadib Manzikert

Kadib dagaalkii Manzikert (1071), difaacii Bisaanti ee Anatoliya wuu daciifay, dawladda Constantinople-na waxay galay dagaallo sokeeye oo boqortooyada ku saabsan. Guutooyinka Turkiga ah, oo ay ka mid yihiin kuwii Suleyman hoggaaminayey, ayaa markaas si xor ah u galay dhulka gudaha. Hoggaamiyeyaasha Bisaanti ee is-tartamayey waxay marar badan Turkiga u adeegsadeen ciidan la kiraysto, taasna waxay Suleyman u fududaysay inuu magaalooyin iyo dhul beereed ku hoos geeyo xukunkiisa. Sidaas ayuu Nikaya u dhigtay xarun maamul, taasoo ka dhigtay Anatoliya galbeed bar-ku-noolaan joogto ah oo Turkiga ah.

Xariirka Bisaanti

Suleyman wuxuu heshiisyo la galay boqorro Bisaanti ah, gaar ahaan Alexios I Komnenos, kuwaas oo aqbalay xaqiiqada dhulka Turkiga hoos yaal, iyagoo doonayay in xadka la xasilo si ay uga hortagaan khataro kale. Heshiisyadan waxay Suleyman siiyeen furaanta uu ciidankiisa ku wareejin karay dhinaca bariga iyo koonfur-bari, halkaasoo uu la tartamay amiirro Turki iyo Carab kale.

Antaakiya iyo dhimashadiisa

Sannadihii 1084–1085 Suleyman wuxuu ciidan u dhaqaajiyay dhinaca Suuriya waqooyi, wuxuuna gacanta ku dhigay Antaakiya (Antioch), oo ka hor taas ay Bisaanti ku lahaayeen maamul. Fidintaas ayaa isku dhac keentay isaga iyo Tutush, walaalka sultaan Malik Shah oo Dimishiq xukumayey. Labada geesi waxay ku dagaallameen agagaarka Xalab sannadkii 1086, Suleymanna halkaas ayuu ku dhintay. Dhimashadiisa kadib, dhulkii Suriya waqooyi wuu ka lumay xariiqdiisa, xarunta Anatoliyana waxay muddo gaaban gacanta u gashay amiirro kale iyo saraakiil Saljuuqi ah.

Dhaxalka

Wiilkiisa Qilij Arslan I ayaa markii dambe xukunka ku soo laabtay Nikaya, wuxuuna dib u dhisay dawladdii Saljuuqiyiinta Ruum, taasoo qarniyo ka dib joogtaysay Anatoliya ilaa uu ka soo baxay maamulkii Konya. Sidaas, Suleyman waxaa loo arkaa xiddiga bilowga ee habsami-galka Turkiga ku degganaanshaha Anatoliya, taasoo saldhig u noqotay isbeddellada dadka, luqadda iyo diinta ee gobolka.