Sumad xisaabeed

Sumad xisaabeed waa calaamad ama astaan la isticmaalo si loo qoro fikrad, tiro, hawlgal ama xiriir xisaabeed. Tusaale ahaan, + waxay muujisaa isugeynta, = waxay muujisaa siman-aanta. Sumadaha waxay suurtogeliyaan in hadal dheer lagu soo koobo qoraal gaaban oo la xisaabin karo.

Sumadaha inta badan waa raad-raac heshiis (convention) ah, ma aha xeer dabiici ah. Micnahoodu wuxuu ku xiran yahay qaybta xisaabta iyo qoraaga. Isla calaamad ayaa laba meelood laba micne ku yeelan karta, sidaas darteed buugaagta cilmiga badankood waxay leeyihiin liis sumadeed oo bilowga ah oo qeexaya sida loo isticmaalayo.

Noocyada guud

Sumadaha waxaa loo qaybin karaa dhowr koox. Kuwa hawlgalka (operator) sida +, −, × iyo ÷ waxay tilmaamaan falal lagu sameeyo tirooyin. Kuwa xiriirka (relation) sida =, <, > waxay isbarbardhigaan laba tixraac. Kuwa qaab-dhismeedka sida qawsayn () iyo comma waxay habeeyaan nidaamka akhriska. Waxaa sidoo kale jira sumado matalaya tiro joogto ah, tusaale π ama e.

Taariikh kooban

Xisaabta hore ee Baabuloon, Masar iyo Giriigga badanaa waxaa lagu qori jiray erayo buuxa, ma ahayn calaamado gaaban. Isticmaalka sumadaha casriga ah wuxuu si tartiib ah u kobcay laga bilaabo dhawrkii qarni ee la soo dhaafay ee Yurub, marka daabacaadda buugaagta xisaabta ay fidday. Calaamadaha qaar waxay ka soo jeedaan gaabinta erayo Laatiin ah.

Qorista iyo tignoolajiyada

Kombuyuutarrada iyo internetka awgood, sumadaha xisaabeed waxaa lagu daray nidaamyada xarfaha ee Unicode, taas oo suurtogelisay in lagu qoro qoraal caadi ah. Nidaamyada qorista sida LaTeX waxay leeyihiin amaro qoraal ah oo soo saara sumadaha; tusaale ahaan amar gaaban ayaa soo saara astaanta xididka labajibbaaran. Boggaga wax lagu barto iyo ensaykloobediyaduba badanaa waxay ku darsadaan liis sumadeed si akhristuhu u raadiyo micnaha calaamad uu la kulmay.