Sun (Qorraxda)
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Sun waa magaca Ingiriisiga ee Qorraxda, xiddigta ku taal bartamaha nidaamka qoraxda. Waa ur weyn oo gaas ah oo inta badan ka kooban haydarojiin iyo heliyum. Cuf-isjiidadkeeda ayaa ku hayaa meerayaasha, dayax-gacmeedyada, asteroidyada iyo majaajiidada wareegga ku wada.
Tamarta Qorraxda waxay ka soo baxdaa isku-dhufashada nukliyeerka (fusion) ee ka dhacda xudunteeda, halkaas oo kuleylka iyo cadaadisku sarreeyaan. Halkaas, atamyada haydarojiinku waxay isu beddelaan heliyum, iyadoo qayb ka mid ah cufkii u beddelmo tamar. Tamartaas ayaa muddo dheer ku soo gudubta lakabyada Qorraxda ka dibna hawada sare uga baxda iftiin iyo kulayl ahaan.
Qaab-dhismeedka
Qorraxdu waxay leedahay lakabyo kala duwan. Xuddunta (core) waa meesha isku-dhufashadu ka dhacdo. Kaddib waxaa yimaada aagga shucaaca iyo aagga qululka (convection), halkaas oo gaasku kor iyo hoos u dhaqaaqo isagoo kuleyl sida. Dusha muuqata waxaa la yidhaahdaa fotosfeer (photosphere), waana halka iftiinku inta badan ka soo baxo. Ka sarreeya waxaa ah kromosfeer iyo koroona, oo ah lakab dibadeed oo aad u ballaadhan.
Firfircoonida iyo dhulbaraha magnetiska
Qorraxdu waxay leedahay dhulbaraha magnetis ah oo isbeddela. Waxaa dusheeda ka muuqda barar madow (sunspots) oo ka qabow meelaha ku hareeraysan. Waxaa sidoo kale dhaca qarxinno iyo qulqullo tamar leh oo walxo shixnad leh xagga hawada sare u tuura. Marka walxahaas Dhulka soo gaadhaan, waxay saameyn ku yeelan karaan isgaadhsiinta raadiyaha, dayax-gacmeedyada iyo shabakadaha korontada, waxayna abuuraan iftiinka cirifka (aurora).
Saamaynta Dhulka
Iftiinka Qorraxdu waa ilaha ugu weyn ee tamarta nolosha Dhulka. Wuxuu wadaa habka fotosinteesis ee dhirtu cuntada ku samayso, wuxuuna go'aamiyaa heerkulka iyo wareegga cimilada, oo ay ku jiraan dabaylaha iyo wareegga biyaha. Wareegga maalinlaha ah iyo xilliyada sanadku waxay ka dhashaan wareegga Dhulka iyo dhalanteedka wareeggiisa ee Qorraxda.